Na itukutuku e tiki ni ulutaga ni vakadidike “Na tekinolaji ni bioremediation toso ki liu kei na iwalewale ni vakayagataki tale ni veika bula (SOC)”. Raica kece na 14 na itukutuku
Na bibi ni molecule lailai ni polycyclic boi vinaka (PAHs) me vaka na nafthalene kei na nafthalenes vakaisosomitaki (methylnaphthalene, nafthoic asidi, 1-nafthyl-N-methylcarbamate, kei na so tale) era vakayagataki vakalevu ena veimataqali cakacaka ka ra sa genocino kei na motoka / mutagenic. Na veika bulabula oqo (SOCs) se xenobiotics era vakasamataki me ra vakadukadukalitaki vakabibi ka vakavuna e dua na veivakarerei levu ki na veika bula e vuravura raraba kei na bula raraba. Na kaukauwa ni cakacaka ni tamata (me vaka na koala gasification, waiwai ni vakasavasavataki, motoka emissions kei na kerekere ni teitei) e vakadeitaka na vakasama, icavacava kei na veivakau ni veivakaduavatataki oqo e veivanua kecega ka tudei. Me ikuri ni veiqaravi vakayago kei na kemikali/iwalewale ni kena kau laivi, na tekinolaji drokadroka kei na veimaliwai me vaka na bioremediation, ka vakayagataka na manumanu lalai e rawa ni vakacacana vakaoti na POCs se veisautaki ira ki na sega ni toxic mai na-ka, sa basika mai me vaka e dua na taqomaki, isau-vinaka kei na pro. Na veimataqali manumanu somidi era lewena na phyla Proteobacteria (Pseudomonas, Pseudomonas, Comamonas, Burkholderia, kei na Neosphingobacterium), Firmicutes (Bacillus kei na Paenibacillus), kei na Actinobacteria. veimataqali veivakabulabulataki. Na vuli ni metabolic, genomics, kei na vakadidike ni metagenomic e vukei keda me da kila na vereverea ni catabolic kei na duidui e tiko ena veimataqali bula rawarawa oqo, ka rawa ni vakayagataki tale me baleta na vakacacani ni bula vinaka. Na bula balavu ni PAHs sa vakavuna na kena basika mai na veivakacacani vou ni veivakacacani ena kena vakayagataki na veika vakayago me vaka na plasmids, transposons, manumanu lalai, yanuyanu vakayago, kei na veika vakaveiwekani. Na ivakarau ni bula kei na idinia ni gene ni veivanua vakatikitiki se ivakaraitaki ni veivanua (veisoqosoqo) e rawa ni vakatara na veivakabulabulataki raraba, totolo ka vakavinakataki ni PAHs oqo ena kena vakayagataki na veivakaduavatataki. Ena railesuva oqo, eda vakanamata ki na duidui ni sala ni metabolic kei na veimataqali, na ituvatuva ni gene kei na veimataqali, kei na isau ni sela / veisautaki ni nafthalene kei na veisautaki ni nafthalene-vakacacana na manumanu somidi. Oqo ena vakarautaka na itukutuku ni bula me baleta na vakayagataki ni vanua kei na vakavinakataki ni veimataqali me baleta na bioremediation vinaka.
Na totolo ni kena vakatorocaketaki na veitabacakacaka (petrochemicals, teitei, wainimate, roka ni isulu, iyaya ni veivakabulabulataki, kei na so tale) e sa vakavuna na rawaka vakailavo e vuravura raraba kei na kena vakavinakataki na ivakatagedegede ni bula. Na veivakatorocaketaki vakaitamera oqo e sa vakavuna na kena buli e dua na iwiliwili levu ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (SOCs), ka vakayagataki me buli kina na veimataqali ka. Na veika oqo mai vanua tani se SOCs e oka kina na polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs), wainimate gaga, wainimate gaga, palasitika, roka, wainimate, organophosphates, retardants ni bukawaqa, veivakabulabulataki ni veika bula, kei na so tale. veivakacacani ena veimataqali bioforms ena kena veisautaki na veika vakayago kei na ituvatuva ni itikotiko (Petrie kei na so tale, 2015; Bernhardt kei na so tale, 2017; Sarkar kei na so tale, 2020). E vuqa na veivakadukadukalitaki boi vinaka e kaukauwa ka veivakarusai ena vuqa na veika bula/vanua katakata ni veika bula (me vaka na veivanua ni veika bula, veivanua ni aisi ni Arctic/Antarctic, veivanua cecere ni veiulunivanua, veivanua titobu ni wasawasa, kei na so tale) (Jones 2010; Beyer kei na so tale. 2020; Nord20 kei na so tale). Na vakadidike ni geomicrobiological e se qai vakayacori walega oqo e vakaraitaka ni kena biu na veika bulabula (me vaka na veika vakasisila boi vinaka) kei na kena veika e rawati mai kina ena dela ni veivale buli (vanua e tara) (me vaka na vanua ni iyauqaqa kei na veivakananumi e caka mai na vatu lelevu, vatu, kau kei na kaukamea) e vakatotolotaka na nodra vakacacani (Lidd201). Na cakacaka ni tamata e rawa ni vakalevutaka ka vakaleqa na vakacacani ni veika bula ni veivakananumi kei na vale ena kena vakacacani na cagi kei na veisau ni draki (Liu et al. 2020). Na veika vakayago oqo era dau veimaliwai kei na wai ena maliwalala ka ra vakaitikotiko ena ituvatuva, ka vakavuna na vakacacani vakayago kei na kemikali ni iyaya. Na vakacacani ni veika bula e kilai raraba me veisau sega ni vinakati ena irairai kei na itovo ni veika e vakavuna na veika bula ka vakaleqa na nodra maroroi (Pochon kei Jaton, 1967). Na cakacaka tale eso ni manumanu lalai (vakacacani) ni veivakaduavatataki oqo e rawa ni vakalailaitaka na dina ni ituvatuva, na kena maroroi na kena yaga kei na kena yaga vakavanua (Gadd, 2017; Liu kei na so tale., 2018). Ena yasana kadua, ena so na gauna, na veisautaki ni manumanu lalai ki na kei na isau ni veivakatorocaketaki oqo sa kunei ni yaga me vaka ni ra bulia na biofilms kei na so tale na veitiki ni veitaqomaki ka vakalailaitaka na iwiliwili ni kena vakacacani/vakacacani (Martino, 2016). O koya gona, na kena vakatoroicaketaki na iwalewale ni maroroi ni veika bula balavu e yaga me baleta na vatu, kaukamea kei na kau e gadrevi kina me kilai vakavinaka na iwalewale bibi e vakayagataki ena iwalewale oqo. Ni vakatauvatani kei na iwalewale ni veika bula (ivakarau ni qele, bukawaqa ni veikau, volukila, veivakacacani ni kau kei na manumanu lalai), na cakacaka ni tamata e vakavuna na kena vakagalalataki na levu ni polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) kei na so tale na kaboni vakayago (OC) ki na veika bula. E vuqa na PAHs vakayagataki ena teitei (veivakamatei ni manumanu lalai kei na wainimate gaga me vaka na DDT, atrazine, carbaryl, pentachlorophenol, kei na so tale), bisinisi (waiwai kaukauwa, waiwai sludge/benu, palasitika ni waiwai-vakayagataki, PCBs, palasitika, cafumintive kei na veivakamatenitaki vakatamata, ivoli (na veivakabulabulataki ni matanisiga, veivakamatei ni manumanu lalai, veivakabulabulataki ni manumanu lalai kei na veivakabulabulataki ni manumanu lalai) kei na iyaragi (veivakabulabulataki me vaka na 2,4,6-TNT) era rawa ni xenobiotics ka rawa ni vakaleqa na bula ni vuravura (Srogi, 2007; Na lisi oqo e rawa ni vakarabailevutaki me oka kina na waiwai-vakatubura na veivakaduavatataki (wai ni waiwai, waiwai ni waiwai, asphaltenes), na bibi ni molecule cecere ni bioplastics, kei na wai ni ionic (Amde kei na so tale., 2015). Na teveli 1 e volai tu kina na veimataqali veivakacacani aromatic kei na kena vakayagataki ena veimataqali bisinisi. Ena veiyabaki sa oti, sa tekivu me tubu cake na vakacaca ni tamata ni veivakacacani ni veika bula, ka vakakina na kaboni daiokisaiti kei na so tale na kasi ni vale katakata (Dvorak kei na so tale., 2017). Ia, na veivakacacani ni tamata e sivia sara na veivakacacani vakayago. Me kena ikuri, keitou kunea ni vica na SOCs era tudei tikoga ena vuqa na vanua ni bula ka ra sa vakatakilakilataki me vaka na veivakacacani tubu cake tiko kei na kena revurevu ca ena biomes (iTaba 1). Na veitabana ni veika bula me vaka na Matabose ni Veitaqomaki ni Veika Bula e Amerika (USEPA) era sa okati kina e vuqa vei ira na veika dukadukali oqo ena nodra lisi ni veika e bibi duadua ena vuku ni nodra veivakacacani, veivakacacani, veivakacacani, kei na veivakacacani. O koya gona, e gadrevi kina na lawa kaukauwa ni kena biu laivi kei na iwalewale vinaka ni kena vakasavasavataki/kauti laivi na benu mai na veivanua vakadukadukalitaki. Na veimataqali iwalewale ni veiqaravi vakayago kei na kemikali me vaka na pyrolysis, veiqaravi ni katakata ni oxidative, vakayagataki ni cagi, vakasaqa, vakama, kei na so tale e sega ni yaga ka sau levu ka vakavuna na veivakacacani, toxic ka dredre me qaravi na veika e buli. Ena kena sa tubu tikoga na kilai ni veika bula e vuravura raraba, na manumanu lalai e rawa ni vakacacana na veika dukadukali oqo kei na kena veivakacacani (me vaka na halogenated, nitro, alkyl kei na/se methyl) era sa dreta tiko na vakasama vakalevu cake (Fennell kei na so tale, 2004; so tale, 2020; Na kena vakayagataki na manumanu lalai vakaitaukei oqo duadua ga se ena veivanua veiwaki (koloni) me baleta na kena kau laivi na veivakacacani aromatic e tiko na kena vinaka ena kena taqomaki na veika bula wavoliti keda, isau, cakacaka vinaka, yaga, kei na kena tudei. Era sa vakadikeva talega na dauvakadidike na kena vakaduavatataki na iwalewale ni manumanu lalai kei na iwalewale ni redox ni livaliva, oya na ivakarau ni livaliva (BES), me vaka e dua na tekinolaji yalataki me baleta na veiqaravi ni veivakacacani / vakawabokotaki (Huang et al., 2011). Na tekinolaji ni BES sa dreta mai na kena vakalevutaki na vakasama ena vuku ni kena cakacaka cecere, isau lailai, taqomaki ni vanua, cakacaka ni katakata ni rumu, iyaya ni biocompatible, kei na kena rawa ni vakalesui tale mai na veika yaga mai na veika e vakayagataki (me vaka na livaliva, waiwai, kei na kemikali) (Pant kei na so tale, 2012, Nazari et al., 2012, Nazari kei na so tale). Na yaco mai ni veitarataravi ni genome cecere kei na iyaya ni cakacaka/iwalewale ni omics sa vakarautaka e dua na iyau ni itukutuku vou ena lawatu ni gene, proteomics, kei na fluxomics ni veivakacacani ni veimataqali manumanu lalai ni veivakacacani. Na kena cokovata na iyaya ni cakacaka oqo kei na ivakarau ni bula sa vakalevutaka tale na noda kila na digidigi kei na vinaka-tuning ni takete catabolic sala ena manumanu lalai (oya na, ituvatuva ni metabolic) me rawati kina na vakacacani ni bula vinaka ka yaga. Me vakarautaki na iwalewale ni veivakabulabulataki vinaka ena kena vakayagataki na manumanu lalai veiganiti, e dodonu me da kila na rawa ni bula, veimataqali metabolic, ituvatuva ni gene, kei na bula (autoecology / synecology) ni manumanu lalai.
Fig. 1. Na ivurevure kei na sala ni PAHs lailai-molikula ena veivanua duidui ni veivanua kei na veimataqali ka e tara na biota. Na laini dashed e vakaraitaka na veimaliwai ena maliwa ni veika bula.
Ena railesuva oqo, keitou sa tovolea me vakalekalekataki na itukutuku me baleta na vakacacani ni PAHs rawarawa me vaka na naphthalene kei na naphthalenes vakaisosomitaki mai na veimataqali isolates ni manumanu somidi ka kovuta na sala ni metabolic kei na veimataqali, enzymes e vakaitavi ena vakacacani, ibulibuli ni gene / itukutuku kei na veimataqali, isau ni sela kei na veimataqali aspect. Na kena kilai na ivakatagedegede ni biochemical kei na molecule ena vukea na kena kilai na veimataqali manumanu veiganiti kei na nodra idinia ni gene me baleta na kena vakavinakataki na veika vakasisila vakaoqo. Oqo ena veivuke ena kena vakatorocaketaki na iwalewale ni kena tauyavutaki na veisoqosoqo ni manumanu lalai ni vanua me baleta na veivakabulabulataki vinaka.
Na kena tiko e dua na iwiliwili levu ni veivakacacani ka rerevaki ni veivakacacani (vakaceguya na lawa ni Huckel 4n + 2π ilektroni, n = 1, 2, 3, ...) e vakavuna e dua na veivakarerei levu ki na veimataqali itukutuku ni veika bula me vaka na cagi, qele, veivakacacani, kei na veivanua kei na qele). Na veiwaki oqo e dua ga na mama ni benzene (monocyclic) se levu na mama ni benzene (polycyclic) tuvanaki ena laini, angular se ilawalawa fomu ka vakaraitaka na tudei (tudei/sega ni dei) ena vanua ena vuku ni kaukauwa ni resonance ca cecere kei na inertness (inertness), ka rawa ni vakamacalataki ena nodra hydrophobici kei na ituvaki. Ni sa vakaisosomitaki tale na mama boivinaka mai na methyl (-CH3), carboxyl (-COOH), hydroxyl (-OH), se sulfonate (-HSO3) ilawalawa, sa yaco me tudei cake, e dua na veiwekani kaukauwa cake me baleta na macromolecules, ka sa bioaccumulative ena ivakarau ni bula (Seo kei na so tale., 2009; Eso na bibi ni molecule lailai polycyclic aromatic hydrocarbons (LMWAHs), me vaka na naphthalene kei na kena veivakabulabulataki [methylnaphthalene, nafthoic acid, nafthalenesulfonate, kei na 1-naphthyl N-methylcarbamate (carbaryl)], sa okati ena lisi ni vakadukadukalitaki ni veika vakayago ni Amerika. vakacacani ni yago, vakacacani ni yago, kei na/se vakacacani ni yago (Cerniglia, 1984). Na kena sereki na kalasi oqo ni NM-PAHs ki na vanua e rawa ni vakavuna na kena vakasoqoni vata na veika oqo ena veimataqali kakana, ka vakaleqa kina na bula ni veika bula (Binkova kei na so tale, 2000; Srogi, 2007; Quinn kei na so tale, 2009).
Na ivurevure kei na sala ni PAHs ki na veika bula e vakatau taumada ena kena toki kei na veimaliwai ena maliwa ni veimataqali veitiki ni bula me vaka na qele, wai e ruku ni qele, wai e dela ni qele, na iteitei kei na maliwalala (Arey kei Atkinson, 2003). Na itaba 1 e vakaraitaka na veimaliwai kei na veiwasei ni duidui lailai na bibi ni molecule PAHs ena veika bula kei na nodra sala ki na biota / vakatamata vakaraitaki. Na PAHs era biu ena dela ni vanua me vaka na kena vakacacani na cagi kei na kena toki (drift) na motoka e vakayagataki, na kasi ni vakacaca ni cakacaka (gasification ni koala, vakama kei na coke ni buli) kei na kena biu. Na veicakacaka vakabisinisi me vaka na buli ni isulu vakaitamera, roka kei na roka; maroroi ni kau; vakayagataki ni rapa; na cakacaka ni buli simede; na buli ni wainimate gaga; kei na kena vakayagataki ena teitei e ivurevure levu ni PAHs ena veivanua ni qele kei na wai (Bamforth kei na duabau, 2005; Wick kei na so tale, 2011). E laurai ena vakadidike ni qele ena veivanua volekata na veikoro lelevu kei na veikoro lelevu, volekata na gaunisala lelevu, kei na veikoro lelevu e dau vakaleqai vakalevu kina na waigaga ni veivakamatenitaki (PAHs) ena vuku ni veivakacacani mai na veivanua ni livaliva, vakatakatari ni vale, icolacola ni cagi kei na gaunisala, kei na cakacaka ni tara vale (Suman et al,16). (2008) e vakaraitaka ni PAHs ena qele volekata na gaunisala e Niu Olani, Luisiana, Amerika e cecere sara me vaka na 7189 μg/kg, ia ena vanua lala, e 2404 μg/kg ga. E vaka talega kina, na ivakatagedegede ni PAH me vaka na 300 μg/kg sa ripotetaki ena veivanua volekata na vanua ni vakasavasavataki ni koala ena vica na koro lelevu e Amerika (Kanaly kei Harayama, 2000; Na qele mai na veikoro lelevu mai Idia me vakataki Delhi (Sharma kei na so tale, 2008), Agra (Dubey kei na so tale, 2014), Mumbai (Kulkarni kei Venkataraman, 2000) kei Visakhapatnam (Kulkarni kei na so tale, 2014) e sa ripotetaki ni tiko kina na PAH cecere. Na veivakabulabulataki ni veivakamarautaki e rawarawa cake me ra vakacurumi ki na veitiki ni qele, na veika bula kei na veika bula kei na qele, ka yaco kina me vanua ni vakacaca levu ni kaboni ena veika bula (Srogi, 2007; Peng kei na so tale, 2008). Na ivurevure levu ni PAHs ena veika bula e wai sai koya na uca (uca suasua/mamaca kei na wai kaukauwa), na wai drodro mai na veikoro lelevu, na wai duka e vakadrodroi, na vakavoui ni wai e ruku ni qele kei na so tale (Srogi, 2007). E vakadeitaki ni rauta ni 80% na PAHs ena veika bula e wasawasa e vu mai na uca, vakacacani ni qele, kei na vakasavi ni benu (Motelay-Massei kei na so tale, 2006; Srogi, 2007). Na kena levu cake na PAHs ena wai e dela ni qele se na wai mai na vanua ni vakasaqa kaukauwa e dau yaco me drodro yani ki na wai e ruku ni qele, ka vakavuna e dua na leqa levu ni bula raraba baleta ni sivia na 70% ni lewenivanua ena Ceva kei na Tokalau kei Esia era gunuva na wai e ruku ni qele (Duttagupta kei na so tale, 2019). E dua na vakadidike se qai caka walega oqo mai vei Duttagupta kei na so tale. (2020) ni uciwai (32) kei na wai e ruku ni qele (235) vakadidike mai na Tokalau Bengal, Idia, e kunei ni rauta ni 53% ni lewenivanua ena veikoro lelevu kei na 44% ni lewenivanua ena veivanua vakavalagi (e rauta ni 20 na milioni na lewenivanua) e rawa ni ra vakaraitaki ki na naftalini (4.9–10.6. Na duidui ni kena vakayagataki na qele kei na kena vakalevutaki na kena lavelavetaki na wai e ruku ni qele e vakasamataki me ka bibi e lewa na veivakau vakadodonu (advection) ni PAHs lailai na kena bibi ena ruku ni qele. Na wai e drodro mai na teitei, na wai duka ni veikoro kei na veitabacakacaka, kei na benu kaukauwa/benu era sa kunei ni ra vakaleqai ena PAHs ena veiuciwai kei na veibuca e ruku ni qele. Na uca ni cagi e vakalevutaka tale na vakacaca ni PAH. Na levu ni vakasama ni PAHs kei na kena alkyl derivatives (51 ena iwiliwili taucoko) sa ripotetaki ena veiuciwai/wai e vuravura raraba, me vaka na uciwai na Fraser, uciwai na Louan, uciwai na Denso, uciwai na Missouri, uciwai na Anacostia, uciwai na Ebro, kei na uciwai na Delaware (Yunker kei na so tale, 2002; 2010; Amoako kei na so tale, 2011; Ena veitiki ni qele ni uciwai na Ganges, e kunei ni bibi duadua na naftalini kei na phenanthrene (e laurai ena 70% ni ivakaraitaki) (Duttagupta kei na so tale, 2019). Kuria, e vakaraitaka na vakadidike ni kena vakawaicalataki na wai ni gunu e rawa ni vakavuna na kena buli e levu cake na PAHs vakacaca kei na vakacaca (Manoli kei Samara, 1999). Na PAHs e kumuni ena veisenikau, vuanikau kei na kakana draudrau me vaka na kena tauri mai na veivunikau mai na qele dukadukali, wai e ruku ni qele kei na uca (Fismes kei na so tale, 2002). E vuqa na manumanu vuka me vaka na ika, na ika, na ika kei na ika era dau vakadukadukalitaki ena PAH ena kena laukana na kakana kei na wai ni wasawasa e vakadukadukalitaki, ka vakakina ena veitiki ni yago kei na kuli (Mackay kei Fraser, 2000). Na iwalewale ni kakana/vakarautaki me vaka na grilling, vakasaqa, vakatavako, vakasaqa, vakamamacataki, vakasaqa kei na vakasaqa ena charcoal e rawa ni vakavuna talega na levu ni PAHs ena kakana. Oqo e vakatau vakalevu ena digidigi ni iyaya ni vakatavako, na phenolic / na waigaga ni vakasaqa, na iwalewale ni kakana, na mataqali katakata, na wai, na vakarautaki ni oxygen kei na katakata ni kama (Guillén kei na so tale, 2000; Gomes kei na so tale, 2013). Na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (PAHs) sa laurai talega ena sucu ena veimataqali vakasama (0.75-2.1 mg / L) (Girelli kei na so tale., 2014). Na kena kumuni na PAHs oqo ena kakana e vakatau talega ena veika vakayago ni kakana, ia na nodra veivakacacani e semati ki na cakacaka ni yago, cakacaka ni metabolic, vakayagataki, veisoliyaki kei na veisoliyaki ni yago (Mechini et al., 2011).
Na veivakacacani kei na veivakaleqai ni veivakacacani ni veivakacacani ni veivakacacani (PAHs) sa kilai tu mai ena dua na gauna balavu (Cherniglia, 1984). Na bibi ni molecule lailai (LMW-PAHs) (rua ki na tolu na mama) e rawa ni covalently vesuki ki na veimataqali molecules me vaka na DNA, RNA kei na protein ka ra dau vakavuna na kenisa (Santarelli kei na so tale., 2008). Ena vuku ni nodra itovo ni wai, era sa wasei tu ena veitiki ni lipid. Ena tamata, na cytochrome P450 monooxygenases oxidize PAHs ki na epoxides, eso vei ira era sa rui vakaitamera (me vaka na baediol epoxide) ka rawa ni vakavuna na veisau ni sela tudei ki na kena ca (Marston et al., 2001). Me kena ikuri, na veisautaki ni iyaya ni PAHs me vaka na quinones, phenols, epoxides, diols, kei na so tale era sa toxic cake mai na itubutubu ni veivakaduavatataki. Eso na PAHs kei na nodra veimama ni metabolic e rawa ni vakacacana na homoni kei na veimataqali enzymes ena veisautaki ni yago, ka vakaleqa kina na tubu, na ivakarau ni vakasama ni lomadonu, na ivakarau ni vakasucu kei na ivakarau ni itataqomaki (Swetha kei Phale, 2005; Na kena vakaraitaki ena dua na gauna lekaleka na PAHs lailai na kena bibi e sa ripotetaki me vakavuna na vakaleqai ni cakacaka ni mavoa kei na thrombosis ena mate ni uto ka vakalevutaka na leqa ni kuli, mavoa, na kete kei na kenisa ni kete (Olsson kei na so tale, 2010; Diggs kei na so tale, 2011). Na vakadidike ni manumanu e vakaraitaka talega ni kena vakayagataki na PAH e rawa ni vakaleqa na cakacaka ni vakasucu kei na kena tubu ka rawa ni vakavuna na mate ni mata, vakacacani ni yatevuso kei na yatevuso, kei na jaundice. Na veimataqali iyaya ni veisautaki ni bula ni PAH me vaka na diols, epoxides, quinones kei na veivakacacani galala (cations) sa vakaraitaki me ra bulia na DNA adducts. Na veivakabulabulataki tudei e sa vakaraitaki me veisautaka na misini ni vakavoui ni DNA, ia na veivakabulabulataki sega ni tudei e rawa ni vakacacana na DNA (vakabibi ki na adenine kei na so na gauna ki na guanine); ruarua e rawa ni vakavuna na cala ka vakavuna na veisau (Schweigert kei na so tale. 2001). Me kena ikuri, na quinones (benzo-/pan-) e rawa ni vakatubura na veimataqali okisijini (ROS), ka vakavuna na vakacaca ni mate ki na DNA kei na so tale na macromolecules, ka vakaleqa kina na cakacaka ni yago / bula rawati koya (Ewa kei Danuta 2017). Na vakayagataki ni gauna balavu ki na lailai ni vakasama ni pyrene, biphenyl kei na naphthalene sa ripotetaki me vakavuna na kenisa ena manumanu vakatovotovo (Diggs kei na so tale. 2012). Ena vuku ni nodra toxicity veivakamatei, na vakasavasavataki/kauta laivi na PAHs oqo mai na vanua e vakaleqai/vakadukadukalitaki e dua na ka bibi.
E duidui na iwalewale vakayago kei na kemikali e sa vakayagataki me kau tani kina na PAHs mai na vanua/vanua vakadukadukalitaki. Na iwalewale me vaka na vakamai, dechlorination, UV oxidation, vakadeitaki, kei na kena kau laivi na waigaga e vuqa na kena leqa, oka kina na kena tauyavutaki na toxic mai na veika e buli, iwalewale ni vereverea, veitaqomaki kei na veika e baleta na lawatu, lailai na kena rawati, kei na isau levu. Ia, na vakacacani ni manumanu lalai (vakatokai na bioremediation) e dua na iwalewale ni veisau yalataki ka okati kina na vakayagataki ni manumanu lalai ena ivakarau ni itovo vakavanua savasava se koloni. Ni vakatauvatani kei na iwalewale vakayago kei na kemikali, na iwalewale oqo e veimaliwai kei na veivanua, sega ni veivakacacani, isau-vinaka, ka tudei. Bioremediation e rawa ni vakayacori ena vanua e vakaleqai (ena vanua) se ena dua na vanua vakarautaki vakatabakidua (ex situ) ka sa vakasamataki kina me dua na iwalewale ni veivakabulabulataki tudei cake mai na iwalewale makawa vakayago kei na kemikali (Juhasz kei Naidu, 2000; 2020; Saka kei na so tale, 2020).
Na kila na ikalawa ni metabolic ni manumanu lalai e vakaitavi ena kena vakacacani na veivakacacani ni aromatic e levu sara na kena ibalebale vakasaenisi kei na bula vakailavo me baleta na bulabula ni bula kei na vanua. E rauta ni 2.1×1018 na karamu ni kaboni (C) e maroroi tu ena veitiki ni qele kei na veika bula (oya, na waiwai, kasi ni veika bula, kei na koala, oya, na waiwai ni fossil) e vuravura raraba, ka cakava e dua na cau bibi ki na veisau ni kaboni e vuravura raraba. Ia, na totolo ni cakacaka, na lavelavetaki ni waiwai ni fossil, kei na cakacaka ni tamata era sa vakaotia tiko na veivanua ni kaboni lithospheric oqo, ka biuta e dua na vakasama ni 5.5 × 1015 g ni kaboni vakayago (me vaka na veivakadukadukalitaki) ki na maliwalala ena veiyabaki (Gonzalez-Gaya kei na so tale., 2019). E levu na kaboni vakayago oqo e curu ki na veika bula e vuravura kei na wasawasa ena kena vakadrodroi, vakau, kei na kena drodro. Me kena ikuri, na veika vakasisila vou e rawa mai na waiwai ni veika bula, me vaka na palasitika, palasitika kei na palasitika stabilizers (phthalates kei na kena isomers), vakadukadukalitaka sara vakalevu na veika bula e wasawasa, qele kei na veika bula ena wai kei na kena biota, ka vakalevutaka kina na leqa ni draki e vuravura raraba. Na veimataqali palasitika lalai, nanoplastics, na tikitiki ni palasitika kei na kedra iyaya ni monomer gaga e rawati mai na polyethylene terephthalate (PET) era sa kumuni ena Wasa Pasifika ena maliwa ni Vualiku kei Amerika kei na Tokalau Ceva kei Esia, ka bulia na “Pasifika Levu ni Benu Pasifika”, vakaleqa na bula ni wasawasa (Newell et al., 20). E vakadinadinataka na vakadidike vakasaenisi ni sega ni rawa ni kau laivi na veika dukadukali/benu vaka oqo ena dua na iwalewale vakayago se vakakemikali. Ena itukutuku oqo, na manumanu lalai yaga duadua sai ira era rawa ni oxidatively metabolizing na veika dukadukali ki na kaboni daiokisaiti, kaukauwa ni kemikali kei na so tale na sega ni toxic mai na-ka e yaco me curu ki na so tale na iwalewale ni veivakatorocaketaki ni kakana (H, O, N, S, P, Fe, kei na so tale). Me vaka oqo, na kila na ecophysiology ni manumanu lalai ni mineralization ni vakacaca ni aromatic kei na kena lewa na vanua e bibi sara me baleta na kena vakatovotovotaki na veisau ni kaboni ni manumanu lalai, ilavo ni kaboni rede kei na leqa ni draki ena veisiga ni mataka. Ni sa gadrevi vakatotolo me kau laivi na veivakaduavatataki vakaoqo mai na veika bula wavoliti keda, sa basika mai na veimataqali eco-bisinisi vakatabakidua ki na tekinolaji savasava. Me kena ikuri, na kena vakamareqeti na benu ni cakacaka/kemikali ni benu e kumuni ena veivanua ni bula (oya na benu ki na iwalewale ni iyau) e vakasamataki me dua vei ira na duru ni bula vakailavo vakavolivolita kei na takete ni veivakatorocaketaki tudei (Voleka kei na so tale, 2012). O koya gona, na kilai ni metabolic, enzymatic kei na veitiki ni gene ni veivakacacani rawa oqo e bibi sara me baleta na kena kau laivi vakavinaka kei na bioremediation ni veivakacacani vakaoqo.
Ena maliwa ni vuqa na veivakadukadukalitaki boi vinaka, eda dau kauwaitaka vakabibi na PAHs lailai-molekula-bibi me vaka na naftali kei na naftali ni veisosomitaki. Na veivakaduavatataki oqo era veitiki lelevu ni waiwai e rawati mai na waiwai, na roka ni isulu, na iyaya ni vakayagataki, na wainimate gaga (na manumanu lalai kei na manumanu lalai), na palasitika kei na tannins ka sa vakakina na kena sa takalevu sara ena vuqa na veivanua ni bula (Preuss kei na so tale, 2003). Na ripote se qai oti ga oqo e vakaraitaka na kena kumuni na naphthalene ena veitiki ni wai, wai e ruku ni qele kei na qele e ruku ni qele, vanua ni vadose kei na veibuca ni uciwai, ka vakaraitaka na kena kumuni vakayago ena vanua (Duttagupta kei na so tale, 2019, 2020). Na teveli 2 e vakamacalataka vakalekaleka na veika vakayago, na kena vakayagataki kei na kena revurevu ni bula ni naphthalene kei na kena veivakatorocaketaki. Ni vakatauvatani kei na so tale na PAHs cecere-molecule-bibi, na naphthalene kei na kena veivakatorocaketaki e lailai na hydrophobic, levu cake na wai-vakawaicalataka ka veisoliyaki raraba ena veika bula, o koya gona era dau vakayagataki me vaka na ivakaraitaki ni substrates me vulici kina na veisau, genetics kei na veimataqali veisau ni PAHs. E dua na iwiliwili levu ni manumanu lalai e rawa ni ra veisautaka na naphthalene kei na kena iwasewase, kei na itukutuku matailalai e tiko ena nodra sala ni metabolic, enzymes kei na ivakarau ni veivakalawataki (Mallick kei na so tale, 2011; Phale kei na so tale, 2019, 2020). Me kena ikuri, na naphthalene kei na kena veivakabulabulataki era sa vakatokai me vaka na veivakatautauvatataki ni veivakatautauvatataki me baleta na vakatovotovotaki ni vakacaca ni vanua ena vuku ni nodra levu cecere kei na veivakabulabulataki. Na Matabose ni Veitaqomaki ni Vanua ni Amerika e vakadeitaka ni ivakatautauvata ni ivakatagedegede ni naphthalene e 5.19 μg ena dua na mita kiupiti mai na kubou ni tavako, vakabibi mai na sega ni taucoko na kena kama, kei na 7.8 ki na 46 μg mai na kubou ni sidestream, ni vakaraitaki ki na creosote kei na naphthalene cecere ki na 1,000. 2003). Na naphthalene vakabibi sa kunei ni tiko na veimataqali-, yasana-, kei na tagane se yalewa-vakatabakidua na veivakacacani ni cegu kei na veivakacacani. Me vaka na vakadidike ni manumanu, na Matabose ni Veimatanitu me baleta na Vakadidike ni Kenisa (IARC) e sa vakatoka na naphthalene me dua na “e rawa ni vakavuna na kenisa ni tamata” (Ilawalawa 2B)1. Na kena vakaraitaki na naphthalenes vakaisosomitaki, vakabibi ena kena vakayagataki se vakayagataki ena gusu, e vakavuna na mavoa ni yago ni mavoa ni mavoa ka vakalevutaka na kena yaco na mate ni mavoa ni mavoa ena rat kei na kalavo (Parokaramu ni Toxicology ni Matanitu 2). Na kena revurevu bibi e oka kina na vuvuce, vomi, mosi ni kete, vuvuce, mosi ni ulu, veilecayaki, vuvuce vakalevu, katakata, tachycardia, kei na so tale. tamata ka sa vakaraitaki me vakatabuya na vakavuna na paralasi (Smulders kei na so tale, 2003; Bulen kei na Distel, 2011). O koya gona, na kila na iwalewale ni vakacacani ni manumanu lalai, lawatu ni gene, enzymatic kei na veivakacacani ni sela e bibi sara me baleta na kena vakatorocaketaki na iwalewale ni veivakabulabulataki ena vanua vakadukadukalitaki.
Teveli 2. Na itukutuku matailalai me baleta na veika vakayago, vakayagataki, iwalewale ni kena kilai kei na mate e salavata kei na naphthalene kei na kena veimataqali.
Ena niches vakadukadukalitaki, hydrophobic kei na lipophilic aromatic vakadukadukalitaki e rawa ni vakavuna e dua na veimataqali revurevu ni sela ena veika bula wavoliti keda (vanua), me vaka na veisau ni wai ni wai, wai ni wai, vuvuce ni lipid bilayer, vakaleqai ni veisautaki ni kaukauwa (elekitironiki ni veivakau ni isema/ (Sikema kei na so tale, 1995). Me kena ikuri, eso na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki me vaka na catechols kei na quinones e vakavuna na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (ROS) ka bulia na veivakabulabulataki vata kei na DNA kei na veivakabulabulataki (Penning kei na so tale., 1999). Me vaka oqo, na levu ni veivakaduavatataki vakaoqo ena veika bula e vakayacora na veivakasaurarataki digitaki ena veivanua ni microbial me ra yaco me ra vakacacani vakavinaka ena veimataqali ivakatagedegede ni yago, oka kina na kena tauri / veivakau, veisautaki ni intracellular, vakayagataki / vakayagataki, kei na veitikitiki.
Na vakadidike ni Ribosomal itukutuku ni cakacaka-II (RDP-II) e vakaraitaka ni dua na iwiliwili ni 926 na mataqali manumanu somidi era a vakatikitikitaki mai na itukutuku se itovo vakavanua ni veivakabulabulataki e vakadukadukalitaki ena naphthalene se na kena veivakatorocaketaki. Na ilawalawa ni manumanu somidi e tiko kina na iwiliwili levu duadua ni mata (n = 755), ka tarava mai na manumanu somidi (52), manumanu somidi (43), manumanu somidi (39), manumanu somidi (10), kei na manumanu somidi sega ni vakalawataki (8) (iTaba 2). Na mata ni γ-Proteobacteria (Pseudomonadales kei na Xanthomonadales) e lewa na ilawalawa kece ni Gram-vakacaca kei na levu ni G + C na lewena (54%), ia na Clostridiales kei na Bacillales (30%) era ilawalawa ni Gram-vinaka kei na lailai ni G + C na lewena. Na Pseudomonas (na iwiliwili levu duadua, 338 na mataqali) era ripotetaki me rawa ni ra vakacacana na naphthalene kei na kena methyl ena veimataqali vanua dukadukali (koala tara, waiwai, waiwai kaukauwa, waiwai, waiwai vakalivaliva, wai duka, benu vakayago kei na benu) vakakina, wai e ruku ni qele) (iTaba 2). Kuria, na vakadidike ni vakavutuniyautaki kei na vakadidike ni metagenomic ni so vei ira na vanua oqo e vakaraitaka ni sega ni vakabulabulataki na Legionella kei na Clostridium na mataqali e rawa ni tiko na kena rawa ni vakacacani, ka vakaraitaka na kena gadrevi me vakabulabulataki na manumanu somidi oqo me vulici kina na sala vou kei na veimataqali metabolic.
Fig. 2. Na veimataqali taxonomic kei na veiwaseyaki ni bula ni mata ni manumanu somidi ena vanua e vakadukadukalitaki ena naftali kei na naftali ni veivakabulabulataki.
Ena maliwa ni veimataqali manumanu lalai era dau vakacacana na waigaga, e levu era rawa ni vakacacana na naphthalene me ivurevure duadua ga ni kaboni kei na kaukaua. Na veitaravi ni veika e yaco ena kena vakayagataki na nafthalene sa vakamacalataki oti me baleta na Pseudomonas sp. (mataqali: NCIB 9816-4, G7, AK-5, PMD-1 kei na CSV86), AN10, PC20 kei na so tale na mataqali (ND6 kei na AS1) (Mahajan kei na so tale, 1994; 2004; Sota kei na so tale, 2006, e tekivutaki kina e dua na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni dua vei ira na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki veisautaki ni naftalini ki na cis-naftalinidiol (iTaba 3) e veisautaki na cis-dihidroxinaftalini ki na 1,2-dihidroksinaftalini ena dua na mama-vakacacana na diokisigenasi, 1,2-dihidroksinaftalini diokisigenasi (12DHNDO), Na veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki e vakavuna na veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki, ka sa musuki mai na veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki ki na veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki. Na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni Naphthalene Ia, e vica na ivakaraitaki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki. na vakacacani ni naftalini e tekivutaki mai na naftalini 2,3-diokisigenasi me buli kina na 2,3-dihidroksiniftalini (Annweiler kei na so tale, 2000).
itaba 3. Na sala ni vakacacani ni naftalini, metilinaftalini, naftalini asidi, kei na carbaryl. Na naba vakavolivolita e vakaraitaka na enzymes e vakavuna na veisautaki ni veitarataravi ni naphthalene kei na kena veivakatorocaketaki ki na veika e tarava. 1 — naftalini ni veivakabulabulataki (NDO); 2, cis-dihaidrodioli vakasavasavataki; 3, 1,2-dihaidroksinafatalini daiokisijenasi; 4, 2-haidrokisikoromeni-2-kabokisiliki asidi isomerasi; 5, veisautaki ni O-hidrokisibensilidenipiruvate; 6, na vakasavasavataki ni wai; 7, salisilati 1-haidroksilasi; 8, katekoli 2,3-daiokisijenasi (C23DO); 9, 2-haidrokisimukonate semialdehaidi dehidrogenasi; 10, 2-oksopeni-4-enoate hidratase; 11, 4-haidrokisi-2-oksopentanoate; 12, na vakasavasavataki ni wai; 13, katekoli-1,2-daiokisijenasi (C12DO); 14, na veisau ni mukoni; 15, isomerasi ni delta ni mukonolaktoni; 16, β-ketoadipatenolaktoni hidrolasi; 17, β-ketoadipate vakasaqaqara-coa; 18, β-ketoadipati-coa tiolasi; 19, sucinil-CoA: acetil-CoA suciniltransferado; 20, salisilate 5-hidroksilase; 21 – 1,2-daiokisijenasi (GDO); 22, na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki; 23, na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki; 24, na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (NDO); 25, na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki; 26, naftalidehaiti ni veivakabulabulataki; 27, 3-vakacacani ni asidi; 28, dekarboksilasi ni haidrokisiisoftalati; 29, na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (CH); 30, 1-naftol-2-hidroksilasi.
E vakatau ena veika bula kei na kena ivakarau ni gene, na asidi ni salicylic e rawati e sa veisautaki tale se ena sala ni katekoli ena kena vakayagataki na salikili 1-hidroksilasi (S1H) se ena sala ni gentisate ena kena vakayagataki na salikili 5-hidroksili (S5H) (irairai 3). Me vaka ni sa ikoya na veimama levu ena veisautaki ni naphthalene (sala e cake), na ikalawa mai na veimama ni TCA ki na veimama ni TCA e dau vakatokai me sala e ra, ka ra sa tuvanaki na genes ki na dua ga na operon. E dau laurai ni genes ena operon ni sala e cake (nah) kei na operon ni sala e ra (sal) e vakalawataki ena veika e dau vakalawataki; me kena ivakaraitaki, NahR kei na salicylic asidi cakacaka me vaka na veivakauqeti, vakatara ruarua na operons me vakaotia na nafthalene (Phale kei na so tale., 2019, 2020).
Me kena ikuri, na katekoli e cyclically cleaved ki na 2-haidrokisimukoni semialdehyde ena sala ni meta mai na katekoli 2,3-daiokisigenasi (C23DO) (Yen kei na so tale., 1988) ka vakakina na kena vakayagataki tale na 2-hidrokisimukonati semialdehide. 2-hydroxypent-2,4-dienoate sa qai veisautaki ki na pyruvate kei na acetaldehyde mai na dua na hydratase (2-oxopent-4-enoate hydratase) kei na dua na aldolase (4-oxopentanoate aldolase) ka qai curu ki na sala ni kaboni e lomadonu (iTaba 3). Me kena ikuri, na katekoli e veisautaki vakaveitalia ki na cis, cis-muconate ena sala ni ortho mai na katekoli 1,2-okisijini (C12DO). Na veisautaki ni cis, cis-muconate ki na 3-oxoadipate, ka curu ki na sala ni kaboni e lomadonu ena sala ni kaboni ena succinyl-CoA kei na acetyl-CoA (Nozaki kei na so tale., 1968) (iTaba3).
Ena sala ni veivakabulabulataki (2,5-dihydroxybenzoate), na mama boi vinaka e musuki mai na veivakabulabulataki 1,2-dioxygenase (GDO) me buli kina na maleylpyruvate. Na iyaya oqo e rawa ni vakayagataki vakadodonu ki na pyruvate kei na malate, se e rawa ni isomerized me buli kina na fumarylpyruvate, ka rawa ni qai vakayagataki me hydrolyzed ki na pyruvate kei na fumarate (Larkin kei na siga, 1986). Na digidigi ni sala ni veisau sa laurai ena rua na manumanu somidi ni Gram-vakacacani kei na Gram-vinaka ena ivakatagedegede ni bula kei na gene (Morawski kei na so tale, 1997; Whyte kei na so tale, 1997). Na manumanu somidi ni Gram-ca (Pseudomonas) e vinakata me vakayagataka na asidi ni salisiliki, ka sa dua na inducer ni veisautaki ni naphthalene, ka vakacacana ki na katekoli ena kena vakayagataki na salisilitiki 1-hidroksilase (Gibson kei Subramanian, 1984). Ena yasana kadua, ena Gram-vinaka na manumanu somidi (Rhodococcus), sa veisautaka na 5-hydroxylase na asidi ni asidi ki na asidi ni asidi, ia na asidi ni asidi e sega ni dua na kena revurevu ena kena volai na genes ni naphthalene (Grund kei na so tale, 1992) (itaba 3).
Sa tukuni oti ni veimataqali manumanu me vaka na manumanu somidi ni wasawasa, manumanu somidi ni wasawasa NCE312, manumanu somidi ni wasawasa, manumanu somidi kei na 1975; Cane kei Williams, 1982; Mahajan kei na so tale, 1994; Dutta kei na so tale, 1998; Hedlund kei na so tale, 1999). Ena kedra maliwa, na sala ni vakacacani ni 1-metili kei na 2-metili ni Pseudomonas sp. CSV86 sa matata vinaka tu na kena vulici ena ivakatagedegede ni bula kei na enzymatic (Mahajan kei na so tale., 1994). 1-Metilinafatalini e vakayagataki ena rua na sala. Taumada, na mama boi vinaka e hydroxylated (na mama sega ni vakaisosomitaki ni methylnaphthalene) me buli kina na cis-1,2-dihydro-1,2-dihydro-8-methylnaphthalene, ka sa vakalevutaki tale ki na methyl salicylate kei na methylcatechol, ka qai curu ki na sala ni kaboni e lomadonu ni oti na kaboni3). Na sala oqo e vakatokai na “sala ni ivurevure ni kaboni”. Ena ikarua ni “sala ni veivakabulabulataki”, na ilawalawa ni methyl e rawa ni vakayagataki ena NDO me buli kina na 1-hydroxymethylnaphthalene, ka sa vakalevutaki tale ki na 1-naphthoic asidi ka vakasukai ki na ivakarau ni itovo vakavanua me vaka e dua na ka mate-iotioti. Na vakadidike e vakaraitaka ni CSV86 na mataqali e sega ni rawa ni tubu ena 1- kei na 2-naphthoic asidi me vaka na ivurevure duadua ga ni kaboni kei na kaukauwa, vakadeitaka na kena sala ni detoxification (Mahajan kei na so tale, 1994; Basu kei na so tale, 2003). Ena 2-metili, na ilawalawa ni metili e sotava na hydroxylation ena hydroxylase me buli kina na 2-metili. Me kena ikuri, na mama sega ni vakaisosomitaki ni mama ni naphthalene e lako curuma na mama hydroxylation me buli kina e dua na dihydrodiol, ka sa vakasavasavataki ki na 4-hydroxymethylcatechol ena dua na veitaravi ni veivakacacani ni enzyme ka curu ki na sala ni kaboni e lomadonu ena sala ni veibiu ni meta-mama. Vakakina, a ripotetaki ni S.
Na asidi ni naphthoic (vakaisosomitaki/sega ni vakaisosomitaki) sa ikoya na veivakabulabulataki/veisau ni bula ena veika e buli ena gauna ni vakacacani ni methylnaphthalene, phenanthrene kei na anthracene ka sereki ki na vakayagataki ni itovo vakavanua. Sa ripotetaki ni qele vakatikitikitaki CSV89 e rawa ni vakayagataka na 1-naphthoic asidi me vaka e dua na ivurevure ni kaboni (Phale kei na so tale., 1995). Na veisau e tekivu ena kena vakawaicalataki na mama boi vinaka me buli kina na 1,2-vakawaicalataki-8-kabokisinafatalini. Na diol e rawati e oxidized ki na katekoli ena 2-waidrokisi-3-kabokisibenzylidenepyruvate, 3-fomilisalisiliki asidi, 2-haidrokisiisophthalic asidi kei na asidi ni salisiliki asidi ka curu ki na sala ni kaboni e lomadonu ena sala ni veibiu ni meta-mama (itaba 3).
Na carbaryl e dua na wainimate ni manumanu lalai. Me tekivu mai na Veisau Drokadroka mai Idia ena 1970 vakacaca, na kena vakayagataki na veivakabulabulataki kei na wainimate gaga sa vakavuna na tubu ni vakacaca ni waigaga (PAH) mai na ivurevure sega ni poidi ni teitei (Pingali, 2012; Duttagupta kei na so tale, 2020). E rauta ni 55% (85,722,000 na eka) ni qele taucoko ni teitei e Idia e vakayagataki kina na wainimate gaga. Ena loma ni lima na yabaki sa oti (2015–2020), na tabana ni teitei e Idia e vakayagataka e dua na ivakatautauvata ni 55,000 ki na 60,000 na tani ni wainimate gaga ena veiyabaki (Tabana ni Veiqaravi kei na Veiqaravi ni Dauteitei, Tabacakacaka ni Teitei, Matanitu o Idia, Okosita 2020). Ena vualiku kei na lomadonu ni vanua dravuisiga ni Gangetic (na matanitu e levu duadua kina na iwiliwili ni tamata kei na iwiliwili ni tamata), e vakayagataki vakalevu kina na wainimate gaga ena iteitei, e levu duadua kina na wainimate gaga. Na carbaryl (1-naphthyl-N-methylcarbamate) e dua na rabailevu-vakatautauvata, vakalailai ki na cecere ni veivakamatei ni manumanu lalai e vakayagataki ena teitei ni Idia ena dua na ivakarau ni 100-110 na tani. E dau volitaki ena yaca ni veivoli na Sevin ka vakayagataki me lewai kina na manumanu lalai (aphids, lago ni bukawaqa, fleas, mites, spider kei na vuqa tale na manumanu lalai e tautuba) ka dau vakaleqa na veimataqali iteitei (maize, soybean, cotton, vuanikau kei na kakana draudrau). Eso na manumanu lalai me vaka na manumanu lalai (NCIB 12042, 12043, C4, C5, C6, C7, manumanu lalai putida XWY-1), Rhodococcus (NCIB 12038), Sphingobacterium spp. (CF06), Burkholderia (C3), Micrococcus kei na Arthrobacter e rawa talega ni vakayagataki me lewai kina na manumanu somidi tale eso. Sa ripotetaki ni RC100 e rawa ni vakacacana na carbaryl (Larkin kei na siga, 1986; Chapalamadugu kei na Chaudhry, 1991; Swetha kei Phale, 2005; Trivedi kei na so tale, 2017). Na sala ni vakacacani ni carbaryl sa vakadikevi vakalevu ena ivakatagedegede ni bula, veivakabulabulataki kei na veivakabulabulataki ena qele vakatikitikitaki ni Pseudomonas sp. Na veimataqali C4, C5 kei na C6 (Swetha kei Phale, 2005; Tirivedi kei na so tale, 2016) (iVakaraitaki 3). Na sala ni metabolic e tekivu ena hydrolysis ni isema ni ester mai na carbaryl hydrolase (CH) me buli kina na 1-naphthol, methylamine kei na kaboni daiokisaiti. 1-nafthol sa qai veisautaki ki na 1,2-nafthol hydroxylase (1-NH), ka sa vakavotukanataki tale ena sala ni kaboni e lomadonu ena salicylate kei na gentisate. Eso na manumanu somidi era dau vakacacana na carbaryl era sa ripotetaki me ra veisautaka ki na asidi ni salicylic ena kena musuki na mama ni ortho ni katekoli (Larkin kei na Siga, 1986; Chapalamadugu kei Chaudhry, 1991). Vakabibi, na manumanu somidi ni naphthalene-vakacacana taumada e vakayagataka na salisiliki asidi ena catechol, ia na manumanu somidi-vakacacana na carbaryl e vinakata me vakayagataka na salisiliki asidi ena sala ni gentisate.
Na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki e rawa ni vakayagataki me vaka na veivakabulabulataki ena kena buli na veivakabulabulataki ni azo, veivakabulabulataki kei na veivakabulabulataki, kei na so tale. 1994). Na mata ni mataqali Pseudomonas (mataqali A3, C22) sa ripotetaki me tekivutaka na metabolism ena kena vakaruataki na hydroxylation ni mama boi vinaka e tiko kina na ilawalawa ni asidi ni sulfonic me buli kina e dua na dihydrodiol, ka sa veisautaki tale ki na 1,2-dihydroxinaphthalene mai na ilawalawa ni cleava1. Na kena isau e 1,2-dihidrokisinafatalini e catabolized ena sala ni kalasi ni naftalini, oya, na katekoli se na sala ni gentisate (iTaba 4). Sa vakaraitaki ni rawa ni vakacacani vakaoti na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki kei na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (Nortemann kei na so tale, 1986). Sa vakaraitaki ni dua na lewe ni isoqosoqo e vakasavasavataka na waigaga se na waigaga ena 1,2-dioxygenation, ni sa sereki na aminosalicylate se na waigaga ki na ivakarau ni itovo vakavanua me vaka e dua na mate-iotioti ni metabolite tale eso ka sa qai tauri cake mai na dua tale na metabolite. Na naftalinisulfonic asidi e vakatautauvatataki ki na polar ia e sega ni rawa ni vakacacani ka rawa kina me vakayagataki ena veisala duidui. Na imatai ni vakasavasavataki e yaco ena gauna ni vakasavasavataki ni mama boi vinaka kei na ilawalawa ni asidi ni sulfonic; na ikarua ni vakasavasavataki e yaco ena gauna ni vakasavasavataki ni 5-vakasavasavataki ni 5-vakasavasavataki me buli kina na vakasaqa ni gentisic, ka curu ki na sala ni kaboni e lomadonu (Brilon kei na so tale, 1981) (iTaba 4). Na enzymes e vakavuna na vakacacani ni naftali e vakavuna talega na kena vakacacani na naftali (Brilon kei na so tale, 1981; Keck kei na so tale, 2006).
itaba 4. Na sala ni metabolic me baleta na vakacacani ni naftalini. Na iwiliwili ena loma ni veimama e vakaraitaka na veivakabulabulataki e vakavuna na veivakabulabulataki ni naphthyl sulfonate, tautauvata/tautauvata kei na veivakabulabulataki e vakamacalataki ena FIG. 3.
Na PAHs lailai na bibi ni molecule (LMW-PAHs) e rawa ni vakalailaitaki, wai ka sega ni rawa ni vakawaicalataki, ka sega kina ni rawa ni vakacacani/vakacacani vakayago. Ia, na manumanu lalai era rawa ni vakawaicalataka ena nodra dau gunuva na oxygen (O2). Na enzymes oqo e lewena vakalevu na kalasi ni oxidoreductases ka rawa ni vakayacora na veimataqali veivakacacani me vaka na mama boi vinaka (dua- se dihydroxylation), dehydrogenation kei na mama boi vinaka. Na veika e rawati mai na veivakacacani oqo e tiko ena dua na ituvaki ni oxidation cecere ka rawarawa cake me vakayagataki ena sala ni kaboni e lomadonu (Phale kei na so tale., 2020). Na enzymes ena sala ni vakacacani sa ripotetaki me rawa ni vakavuna. Na cakacaka ni enzymes oqo e lailai sara se sega ni bibi ena gauna era tubu kina na sela ena ivurevure rawarawa ni kaboni me vaka na suka se na acid ni veika bula. Na teveli 3 e vakamacalataka vakalekaleka na veimataqali enzymes (vakacaca, vakacaca, vakacaca, vakacaca, kei na so tale) e vakaitavi ena kena vakayagataki na naphthalene kei na kena veivakabulabulataki.
Teveli 3. Na itovo ni bula ni enzymes e vakavuna na kena vakacacani na naphthalene kei na kena veivakatorocaketaki.
Na vakadidike ni radioisotope (18O2) e vakaraitaka ni kena vakacurumi na O2 ni molecule ki na mama boi vinaka mai na oxygenases sa ikoya na ikalawa bibi duadua ena kena vakavotukanataki tale na biodegradation ni dua na isoqosoqo (Hayaishi kei na so tale, 1955; Mason kei na so tale, 1955). Na kena vakacurumi e dua na atomu ni okisijeni (O) mai na okisijeni ni molecule (O2) ki na substrate e tekivutaki mai na dua vei rau na monooxygenases ni loma se na taudaku (ka vakatokai talega me hydroxylases). E dua tale na atomu ni oxygen e vakalailaitaki me wai. Na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki e vakalailaitaka na flavin ena NADH se NADPH, ia ena veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki e vakalailaitaka na flavin ena veivakabulabulataki. Na itutu ni hydroxylation e rawa kina na veimataqali ena kena buli na ka e buli. Me kena ivakaraitaki, na salisilate 1-hidroksilase salikiliki asidi ena itutu C1, ka bulia na katekoli. Ena yasana kadua, na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (e tiko kina na veivakabulabulataki, veivakabulabulataki, kei na veivakabulabulataki) e vakabulabulataka na veivakabulabulataki ena itutu ni C5, ka bulia na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (Yamamoto kei na so tale, 1965).
Na veivakabulabulataki e vakacuruma e rua na atomi ni O2 ki na vanua ni vakaruru. E vakatau ena veika e buli, era wasei ki na mama ni hydroxylating kei na mama ni veisele. Na mama hydroxylating dioxygenases veisautaka na veika boi vinaka ki na cis-dihydrodiols (me vaka na naphthalene) ka sa takalevu sara ena kedra maliwa na manumanu somidi. Me yacova mai oqo, sa vakaraitaki ni veika bula e tiko kina na mama hydroxylating dioxygenases e rawa ni tubu ena veimataqali ivurevure ni kaboni aromatic, kei na enzymes oqo era vakatokai me NDO (naphthalene), toluene dioxygenase (TDO, toluene), kei na biphenyl dioxygenase (BPDO, biphenyl). Rua na NDO kei na BPDO e rawa ni catalyze na vakaruataki ni oxidation kei na yasa ni sinucodo hydroxylation ni veimataqali polycyclic aromatic hydrocarbons (toluene, nitrotoluene, xylene, ethylbenzene, naphthalene, biphenyl, fluorene, indole, methylnaphthalene, naphthaleneth, asetofenoni, kei na so tale) (Boyd kei Seli, 1998; Fale kei na so tale, 2020). NDO e dua na ivakarau ni multicomponent ka oka kina e dua na oxidoreductase, e dua na ferredoxin, kei na dua na vanua ni cakacaka-e tiko kina na iwasewase ni oxygenase (Gibson kei Subramanian, 1984; Resnick kei na so tale, 1996). Na iwasewase ni catalytic ni NDO e tiko kina e dua na iwasewase levu ni α kei na dua na iwasewase lailai ni β vakarautaki ena dua na ituvatuva ni α3β3. NDO e lewena e dua na matavuvale levu ni oxygenases kei na kena α-subunit e tiko kina e dua na vanua ni Rieske [2Fe-2S] kei na dua na mononuclear sega ni heme kaukamea, ka vakadeitaka na substrate vakatabakidua ni NDO (Parales kei na so tale., 1998). E kena ivakarau, ena dua na veisau catalytic, e rua na elekitironiki mai na vakalailaitaki ni niukilia ni pyridine era sa vakadewataki ki na Fe (II) ion ena vanua ni cakacaka ena dua na reductase, e dua na ferredoxin kei na dua na vanua ni Rieske. Na vakalailaitaki ni veivakatautauvatataki e vakayacora na oxygen ni molecule, ka sa dua na ka e gadrevi taumada me baleta na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (Ferraro kei na so tale., 2005). Me yacova mai oqo, e vica ga na NDOs era sa vakasavasavataki ka vakatakilakilataki ena matailalai mai na veimataqali duidui kei na kena lewai na gene ni sala e vakaitavi ena vakacacani ni naphthalene sa vulici ena matailalai (Resnick kei na so tale, 1996; Parales kei na so tale, 1998; Karlsson kei na so tale, 2003). Na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki kei na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki) e cakacaka ena veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki. Me kena ivakaraitaki, na ortho-mama-vakacacani ni veivakabulabulataki e veivakabulabulataki, ia na meta-mama-vakacacana na veivakabulabulataki (Kojima kei na so tale, 1961; Nozaki kei na so tale, 1968). Me ikuri ni veimataqali oxygenases, e tiko talega na veimataqali dehydrogenases e vakavuna na dehydrogenation ni dihydrodiols boi vinaka, alakaolo kei na aldehydes kei na kena vakayagataki na NAD + / NADP + me vaka na veivakadonui ni elekitironiki, ka sa ikoya eso na enzymes bibi e vakaitavi ena veisautaki ni yago (Gibson kei na Subramanian; tale eso, 2020).
Na veivakabulabulataki me vaka na hydrolases (esterases, amidases) e dua na ikarua ni kalasi bibi ni veivakabulabulataki ka vakayagataka na wai me cleave na veiwekani covalent ka vakaraitaka na rabailevu ni substrate vakatabakidua. Carbaryl hydrolase kei na so tale na hydrolases era vakasamataki me ra veitiki ni periplasm (transmembrane) ena lewe ni Gram-vakacacani na manumanu somidi (Kamini kei na so tale., 2018). Na carbaryl e tiko ruarua kina e dua na amide kei na dua na isema; o koya gona, e rawa ni vakawaicalataki ena dua vei rau na esterase se amidase me buli kina na 1-naphthol. Sa ripotetaki ni cakacaka me vaka e dua na esterase kei na amidase, vakatautauvata. Na carbaryl ena mataqali manumanu somidi RC100 e cakacaka talega me vaka e dua na amidase. RC100 sa vakaraitaki me hydrolyze va na N-methylcarbamate kalasi ni manumanu lalai me vaka na carbaryl, methomyl, mefenamic asidi kei na XMC (Hayaatsu kei na so tale., 2001). E tukuni ni CH ena manumanu somidi sp. C5pp e rawa ni cakacaka ena carbaryl (100% cakacaka) kei na 1-naphthyl acetate (36% cakacaka), ia e sega ena 1-naphthylacetamide, e vakaraitaka ni sa dua na esterase (Trivedi kei na so tale., 2016).
Na vakadidike ni biochemical, ivakarau ni lawatu ni enzyme, kei na vakadidike ni gene sa vakaraitaka ni na vakacacani ni genes e tiko kina e rua na iuniti ni lawatu inducible se "operons": nah (na "sala e cake", veisautaka na naphthalene ki na asidi ni salicylic) kei na sal (na "sala ni acidcy ki na salicylic acidcy", veisautaka na sa). Na asidi ni salisi kei na kena veivakatautauvatataki e rawa ni cakacaka me vaka na veivakauqeti (Shamsuzzaman kei Barnsley, 1974). Ena kena tiko na suka se na asidi vakayago, e vakamalumalumutaki na operon. Na itaba 5 e vakaraitaka na isoqosoqo taucoko ni gene ni vakacacani ni naphthalene (ena fomu ni operon). E vica na veisau/ivakarau ni yaca ni nah gene (do / pah / dox) sa vakamacalataki ka kunei ni tiko kina na homology cecere ni veitarataravi (90%) ena maliwa ni veimataqali kece ni Pseudomonas (Apa kei na so tale., 2016). Na genes ni sala ni naphthalene e cake era a vakarautaki raraba ena dua na ituvatuva ni duavata me vaka e vakaraitaki ena itaba 5A. E dua tale na gene, nahQ, e ripotetaki talega ni vakaitavi ena veisautaki ni naphthalene ka dau tiko ena maliwa ni nahC kei na nahE, ia na kena cakacaka dina e se bera tikoga ni vakamacalataki. E vaka tale ga kina na gene ni nahY, e vakavuna na veivakacacani ni naphthalene, e kunei ena icavacava ni operon ni nah ena so na lewenilotu. Ena Ralstonia sp., na U2 ni gene encoding na glutathione S-veisau (gsh) a kunei ni tiko ena maliwa ni nahAa kei na nahAb ia e sega ni vakaleqa na ivakarau ni vakayagataki ni naphthalene (Zylstra kei na so tale., 1997).
Itaba 5. Na isoqosoqo ni gene kei na duidui e laurai ena gauna ni vakacacani ni naphthalene ena maliwa ni veimataqali manumanu lalai; (A) Na sala ni naftalini e cake, na veisautaki ni naftalini ki na asidi ni salisiliki; (B) Na sala ni naftalini e ra, na asidi ni salisiliki ena katekoli ki na sala ni kaboni e lomadonu; (C) na asidi ni salisiliki ena sala ni kaboni e lomadonu.
Na "sala e ra" (operon ni sal) e dau oka kina na nahGTHINLMOKJ ka veisautaka na salisilate ki na pyruvate kei na acetaldehyde ena sala ni veibiu ni katekoli. Na nahG na gene (vakacurumi na salisi ni salisi) a kunei ni maroroi ena icavacava ni proximal ni operon (iVakaraitaki. 5B). Ni vakatauvatani kei na so tale na mataqali vakacaca ni naftalini, ena P. Ena so na manumanu somidi ni Gram, me vaka na Ralstonia sp. U2, Polaromonas naphthalenivorans CJ2, kei na P. putida AK5, na nafthalene e vakayagataki me vaka e dua na veisautaki ni kaboni e lomadonu ena sala ni veivakabulabulataki (ena ivakarau ni sgp / nag operon). Na kaseti ni gene e dau vakaraitaki ena fomu ni nagAaGhabAcAdBFCQEDJI, na vanua e tiko kina na nagR (vakacurumi e dua na LysR-mataqali vakatulewa) ena icavacava e cake (iTaba 5C).
E curu na carbaryl ki na veisau ni kaboni e lomadonu ena kena vakayagataki na 1-naftoli, 1,2-dihidroksinaftalini, asidi ni salisiliki, kei na asidi ni gentisi (iTaba 3). Yavutaki ena vakadidike ni gene kei na metabolic, sa vakaturi me wasei na sala oqo ki na "cake" (saumaki mai ni carbaryl ki na asidi ni salisitiki), "lomadonu" (saumaki mai ni salisitiki asidi ki na asidi ni gentisic), kei na "sobu" (saumaki mai ni asidi ni gentisic ki na sala ni kaboni e lomadonu) (Singh kei na so tale., 2). Na vakadidike ni genomic ni C5pp (supercontig A, 76.3 kb) e vakaraitaka ni mcbACBDEF gene e vakaitavi ena veisautaki ni carbaryl ki na asidi ni salicylic, ka tarava mai na mcbIJKL ena veisautaki ni asidi ni salicylic ki na asidi ni gentisic, kei na mcbOQP ni asidi ni veivakaduiduitaki ki na veivakaduiduitaki ( 2016) (iTaba 6).
Sa ripotetaki ni enzymes e vakaitavi ena kena vakacacani na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (oka kina na naphthalene kei na veivakabulabulataki) e rawa ni vakavuna na veivakaduavatataki veiganiti ka vakatabui mai na ivurevure rawarawa ni kaboni me vaka na suka se veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (Shingler, 2003; Phale kei na so tale, 2029). Ena maliwa ni veimataqali sala ni metabolic ni naftali kei na kena veivakatorocaketaki, na ivakarau ni veivakalawataki ni naftali kei na carbaryl sa vulici ki na dua na ivakatagedegede. Me baleta na naphthalene, na genes ena rua na sala e cake kei na sobu e vakalawataki mai na NahR, e dua na LysR-mataqali trans-vakayacora na veivakadodonutaki vinaka. E gadrevi me baleta na kena vakacurumi na gene ni nah mai na asidi ni salisi kei na kena vakaraitaki ni ivakatagedegede cecere e muri (Yen kei Gunsalus, 1982). Kuria, na vakadidike e vakaraitaka ni veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki (IHF) kei na XylR (sigma 54-vakararavi na veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki) e bibi talega me baleta na veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki (Ramos kei na so tale., 1997). Na vakadidike e vakaraitaka ni enzymes ni katekoli meta-mama ni sala ni dolavi, oya na katekoli 2,3-dioxygenase, e vakauqeti ena kena tiko na naphthalene kei na / se na asidi ni salicylic (Basu kei na so tale., 2006). Na vakadidike e vakaraitaka ni enzymes ni katekoli ortho-mama ni sala ni dolavi, oya na katekoli 1,2-dioxygenase, e vakauqeti ena kena tiko na asidi ni benzoic kei na cis, cis-muconate (Parsek kei na so tale, 1994; Tover kei na so tale, 2001).
Ena mataqali C5pp, lima na genes, mcbG, mcbH, mcbN, mcbR kei na mcbS, encode na veivakalawataki e lewena na matavuvale ni LysR / TetR ni veivakadodonutaki ni volavola e nona itavi me lewa na vakacacani ni carbaryl. Na mcbG ni gene vakatautauvata e kunei ni veivolekati duadua kei na LysR-mataqali vakatulewa PhnS (58% ivakatakilakila ni amino asidi) e vakaitavi ena veisautaki ni phenanthrene ena Burkholderia RP00725 (Trivedi kei na so tale., 2016). Na mcbH gene a kunei ni vakaitavi ena sala ni veimama (veisau ni asidi ni salisi ki na asidi ni gentisic) ka nona na LysR-mataqali volavola ni veivakadodonutaki NagR / DntR / NahR ena Pseudomonas kei na Burkholderia. Era ripotetaki na lewe ni matavuvale oqo me ra kila na salicylic acid me vaka e dua na molecule ni veivakacacani vakatabakidua me baleta na kena vakacurumi na veivakacacani ni veivakacacani. Ena yasana kadua, e tolu na genes, mcbN, mcbR kei na mcbS, era lewena na LysR kei na TetR mataqali volavola ni veivakadodonutaki, era a vakatakilai ena sala ni sobu (veivakacacani ni sala ni kaboni ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki).
Ena prokaryotes, na iwalewale ni veisautaki ni gene vakababa (kena rawati, veisautaki, se veisautaki) ena plasmids, transposons, prophages, yanuyanu ni genomic, kei na veika e baleta na veivakaduavatataki (ICE) era vu levu ni palasitika ena genomes ni manumanu somidi, ka vakavuna na kena rawati se yali na cakacaka / itovo vakatabakidua. E vakatara na manumanu somidi me totolo na kena veisautaki ki na duidui ni ituvaki ni vanua, vakarautaka na rawa ni veisautaki ni metabolic vinaka ki na vulagi, me vaka na vakacacani ni veivakaduavatataki aromatic. Na veisau ni metabolic e dau rawati ena kena vakavinakataki na operons ni vakacacani, na nodra iwalewale ni veivakalawataki, kei na ivakatakilakila ni enzyme, ka vakarawarawataka na vakacacani ni dua na iwalewale raraba ni veivakacacani (Nojiri kei na so tale, 2004; Phale kei na so tale, 2019, 2020). Na kaseti ni gene me baleta na vakacacani ni naphthalene sa kunei ni tiko ena veimataqali ka veilakoyaki me vaka na plasmids (veivakaduavatataki kei na sega ni veivakaduavatataki), transposons, genomes, ICEs, kei na veivakaduavatataki ni veimataqali manumanu somidi duidui (iTaba 5). Ena Pseudomonas G7, na nah kei na sal operons ni plasmid NAH7 era volai ena dua ga na sala ka ra tiki ni dua na veisau cala ka gadrevi kina na veisau Tn4653 me baleta na veivakauqeti (Sota kei na so tale., 2006). Ena Pseudomonas mataqali NCIB9816-4, na gene e kunei ena pDTG1 ni veivakaduavatataki me vaka e rua na operons (rauta ni 15 kb na kena yawa) ka a volai ena veibasai ni veidusimaki (Dennis kei Zylstra, 2004). Ena Pseudomonas putida mataqali AK5, na plasmid sega ni veivakaduavatataki pAK5 e vakacuruma na enzyme e vakavuna na vakacacani ni naphthalene ena sala ni veivakabulabulataki (Izmalkova kei na so tale., 2013). Ena PMD-1 na mataqali Pseudomonas, na operon ni nah e tiko ena veitiki ni yago, ia na operon ni sal e tiko ena plasmid ni pMWD-1 (Zuniga kei na so tale, 1981). Ia, ena Pseudomonas stutzeri AN10, na veivakacacani kece ni naphthalene (nah kei na sal operons) era tiko ena chromosome ka ra sa vakasamataki me ra vakacakacakataki ena veisautaki, vakavoui, kei na veivakavoui ni veika e yaco (Bosch kei na so tale., 2000). Na manumanu somidi sp. CSV86, na operons ni nah kei na sal era tiko ena genome ena ivakarau ni ICE (ICECSV86). Na ituvatuva e taqomaki mai na tRNAGly ka tarava mai na tokaruataki vakadodonu e vakaraitaka na vanua ni veivakaduavatataki / veivakaduavatataki (attR kei na attL) kei na dua na phage-me vaka na veivakaduavatataki e tiko ena mua ruarua ni tRNAGly, vakakina na ituvatuva tautauvata kei na ICEclc na elemeniti (ICEclcB13 ena Pseudomonas chlogradic knack). Sa ripotetaki ni genes ena ICE e rawa ni vakadewataki ena veivakaduavatataki kei na dua na vakadewataki ni vakadewataki lailai sara (10-8), vakakina na kena vakadewataki na iyau ni vakacacani ki na kena ciqomi (Basu kei Phale, 2008; Phale kei na so tale., 2019).
E levu na genes e vakavuna na vakacacani ni carbaryl e tiko ena plasmids. Na manumanu somidi sp. RC100 e tiko kina e tolu na plasmid (pRC1, pRC2 kei na pRC300) ka rua na plasmid ni veivakaduavatataki, pRC1 kei na pRC2, era vakacuruma na enzymes ka veisautaka na carbaryl ki na gentisate. Ena yasana kadua, na veivakabulabulataki e vakaitavi ena veisautaki ni gentisate ki na veivakabulabulataki ni kaboni e lomadonu era tiko ena veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (Hayaatsu kei na so tale., 1999). Na manumanu lalai ni mataqali Rhizobium. Na mataqali AC100, vakayagataki me baleta na saumaki mai ni carbaryl ki na 1-naphthol, e tiko kina na plasmid pAC200, ka kauta mai na cehA gene encoding CH me tiki ni Tnceh transposon wavoliti mai na vakacurumi ni elemeniti-vaka na veitarataravi (istA kei na istB) (Hashimoto kei na so tale., 2020). Ena lima na plasmid: pCF01, pCF02, pCF03, pCF04, kei na pCF05, e vakabauti ni tiko na gene ni vakacacani ni carbaryl. Na DNA ni veivakatautauvatataki ni plasmids oqo e cecere, ka vakaraitaka na kena tiko e dua na ka e yaco ena veivakaduiduitaki ni gene (Feng kei na so tale., 1997). Ena dua na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ka oka kina e rua na mataqali Pseudomonas, na mataqali 50581 e tiko kina e dua na plasmid pCD1 (50 kb) e vakacuruma na gene ni mcd, ia na plasmid vakacuruma ena mataqali 50552 e vakacuruma e dua na 1- 1991). Ena dua na plasmid ni 100 na kb (pPDL11) ena dua na 100 na kb. Na gene oqo e sa vakaraitaki ni tiko ena veimataqali plasmid (100, 105, 115 se 124 kb) ena veimataqali manumanu somidi mai na veivanua duidui (Parekh kei na so tale, 1995). Na manumanu somidi sp. C5pp, na veitiki kece e vakavuna na vakacacani ni carbaryl era tiko ena dua na veitiki ni yago e 76.3 kb ni veitarataravi (Trivedi kei na so tale., 2016). Na vakadidike ni genome (6.15 Mb) e vakaraitaka na kena tiko na 42 na MGEs kei na 36 na GEIs, ka 17 na MGEs era tiko ena supercontig A (76.3 kb) kei na dua na ivakatautauvata ni asymmetric G + C na lewena (54-60 na mol%), ka vakaraitaka ni rawa ni veisautaki na genes. P. putida XWY-1 vakaraitaka e dua na ituvatuva tautauvata ni carbaryl-vakacacana na genes, ia na genes oqo era tiko ena dua na plasmid (Zhu kei na so tale., 2019).
Me ikuri ni kena rawati na metabolic ena ivakatagedegede ni biochemical kei na genomic, na manumanu lalai talega era vakaraitaka eso tale na iyau se isaunitaro me vaka na chemotaxis, iyau ni veisautaki ni dela ni sela, veitikitiki, vakayagataki vinaka, buli ni biosurfactant, kei na so tale, ka vukei ira me ra vakayagataka vakavinaka cake na veika dukadukali ni veika bula (Fig7).
itaba 7. Duidui na iwalewale ni isau ni sela ni vinaka duadua na aromatic hydrocarbon-vakacacani na manumanu somidi me baleta na vakacacani ni veika bula ni veivanua tani.
Na isau ni chemotactic e vakasamataki me veika e vakalevutaka na vakacacani ni veika bula ena veivanua vakadukadukalitaki ni veika bula. (2002) e vakaraitaka ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki. G7 ki na naftali e vakalevutaka na iwiliwili ni vakacacani ni naftali ena veivanua ni wai. Na mataqali G7 ni manumanu kila e vakacacana na naphthalene vakatotolo sara mai na dua na mataqali mutant e sega ni rawata na wainimate gaga. Na NahY na protein (538 na asidi ni amino kei na topology ni membrane) a kunei ni co-volai vata kei na genes ni sala ni metacleavage ena plasmid ni NAH7, ka vaka na veisautaki ni veivakabulabulataki, na veivakabulabulataki oqo e vaka me cakacaka me vaka e dua na veivakabulabulataki me baleta na vakacacani ni naphthalene (Grimm kei Harwood 1997). E dua tale na vakadidike mai vei Hansel kei na so tale. (2009) e vakaraitaka ni protein e vakacacani, ia e cecere na kena vakacacani. (2011) vakaraitaka e dua na isau ni veivakabulabulataki ni Pseudomonas (P. putida) ki na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki, ena kena vakacacani na iwasewase ni kasi e vakavuna e dua na drodro tudei ni veivakabulabulataki ki na veisele, ka lewa na isau ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki. Era vakayagataka na dauvakadidike na itovo ni chemotactic oqo ​​mera bulia kina na manumanu lalai ena vakalevutaka na iwiliwili ni kena vakacacani. E vakaraitaka na vakadidike ni sala ni chemosensory e vakalawataka tale ga eso tale na cakacaka ni sela me vaka na wasei ni sela, vakalawataki ni veisau ni sela, kei na kena buli na biofilm, e vukea kina me lewa na iwiliwili ni kena vakacacani. Ia, na kena vakayagataki na iyau oqo (chemotaxis) me baleta na vakacacani vinaka e vakataotaki ena vica na veivakataotaki. Na veivakataotaki lelevu sai koya: (a) duidui na veivakadonui ni paralogo kila na veivakaduavatataki vata ga/ligands; (b) tiko ni veisautaki ni veivakadonui, oya, tropism kaukauwa; (c) duidui ni veitarataravi bibi ena veivanua ni vakasama ni matavuvale vata ga ni receptor; kei na (d) lailai ni itukutuku me baleta na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (Ortega kei na so tale, 2017; Martin-Mora kei na so tale, 2018). Ena so na gauna, na vakacacani ni veika bula ni veivakabulabulataki e vakavuna e vuqa na veivakabulabulataki / veivakabulabulataki, ka rawa ni chemotactic me baleta e dua na ilawalawa ni manumanu somidi ia repulsive vei ira tale eso, ka vakadredretaka tale na iwalewale. Me kilai na veimaliwai ni ligands (hydrocarbons boi vinaka) kei na veivakabulabulataki ni kemikali, keitou a tara na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (PcaY, McfR, kei na NahY) ena kena vakayagataki na veivakabulabulataki kei na veivakabulabulataki ni Pseudomonas putida kei na Escherichia coli, ka taketetaki ira na veivakabulabulataki me baleta na veivakabulabulataki, veivakabulabulataki, veivakabulabulataki, veivakabulabulataki. 2019).
Ena ruku ni veivakauqeti ni naphthalene kei na so tale na waigaga vakadomobula (PAHs), na ituvatuva ni membrane ni manumanu somidi kei na dina ni manumanu lalai e sotava na veisau levu. Na vakadidike e vakaraitaka ni naphthalene e vakaleqa na veimaliwai ni acyl na jeni ena veimaliwai ni wai, vakalevutaka kina na vuvuce kei na wai ni membrane (Sikkema kei na so tale., 1995). Me vorati na kena revurevu ca oqo, na manumanu somidi e vakalawataka na wai ni membrane ena kena veisautaki na ivakarau kei na ibulibuli ni uro ena maliwa ni iso / anteiso tabana-senikau uro kei na isomerizing cis-sega ni vakasinaiti na uro ki na veitarataravi ni trans-isomers (Heipieper kei na de Bont, 1994). Ena veivakacacani ni veivakacacani e tubu ena veiqaravi ni naphthalene, na veivakacacani ni veivakacacani ki na veivakacacani ni veivakacacani e tubu mai na 1.1 ki na 2.1, ia ena veivakacacani JS150 na veivakacacani oqo e tubu mai na 7.5 ki na 12.0 (Mrozik kei na so tale, 2004). Ni tubu ena nafthalene, Achromobacter KAs 3-5 na sela e vakaraitaka na sela ni vakasoqoni vata wavolita na nafthalene na karisitala kei na dua na lailai sobu ni sausaumi ni dela ni sela (mai -22.5 ki na -2.5 mV) vata kei na cytoplasmic condensation kei na vacuolization ni sela, vakaraitaka na veisau ena dela ni sela. 2019). Dina ga ni veisau ni sela/vanua e semati vakadodonu ki na kena tauri vinaka cake na veivakacacani ni aromatic, na iwalewale ni bioengineering veiganiti e se bera ni vakavinakataki vakavinaka. Na veisautaki ni ibulibuli ni sela sa sega soti ni dau vakayagataki me vakavinakataki kina na iwalewale ni bula (Volke kei Nikel, 2018). Na kena bokoci na gene e vakaleqa na wasewasei ni sela e vakavuna na veisau ni ibulibuli ni sela. Na kena bokoci na gene e vakaleqa na wasewasei ni sela e vakavuna na veisau ni ibulibuli ni sela. Ena Bacillus subtilis, na protein ni septum ni sela SepF sa vakaraitaki me vakaitavi ena kena buli na septum ka gadrevi me baleta na ikalawa e tarava ni wasei ni sela, ia e sega ni dua na gene bibi. Na kena bokoci na genes e vakacuruma na peptide glycan hydrolases ena Bacillus subtilis e vakavuna na kena vakabalavutaki na sela, vakalevutaki na iwiliwili ni tubu vakatabakidua, ka vakavinakataki na rawaka ni buli enzyme (Cui kei na so tale., 2018).
Na veiwasewase ni sala ni vakacacani ni carbaryl sa vakaturi me rawati kina na vakacacani vinaka ni veimataqali C5pp kei na C7 (Kamini kei na so tale., 2018). E vakaturi ni sa vakau na carbaryl ki na vanua ni periplasmic ena sala ni septum ni membrane e taudaku kei na/se ena porins ni veivakabulabulataki. CH e dua na enzyme periplasmic ka catalyzes na hydrolysis ni carbaryl ki na 1-naphthol, ka sa tudei cake, vakalevu cake na hydrophobic ka vakalevu cake na kena toxic. CH e vakaitikotiko ena periplasm ka sa lailai na kena veiwekani me baleta na carbaryl, vakakina na kena lewai na kena tauyavutaki na 1-naphthol, ka tarova kina na kena kumuni ena sela ka vakalailaitaka na kena toxicity ki na sela (Kamini kei na so tale., 2018). Na kena isau 1-naphthol e vakau ki na cytoplasm ena yasa ni membrane e loma ena kena wasei kei na/se na kena vakatetei, ka qai vakadrodroi ki na 1,2-dihydroxynaphthalene ena enzyme cecere-veiwekani 1NH me baleta na kena vakayagataki tale ena sala ni kaboni e lomadonu.
Dina ga ni sa tu vei ira na manumanu lalai na kaukauwa ni gene kei na metabolic me ra vakacacana na ivurevure ni kaboni xenobiotic, na ituvatuva ni nodra vakayagataki (oya, na vakayagataki vinaka cake ni rawarawa mai na ivurevure ni kaboni vereverea) e dua na veivakataotaki levu ki na vakacacani ni bula. Na kena tiko kei na kena vakayagataki na ivurevure rawarawa ni kaboni e vakalailaitaka na genes encoding enzymes ka vakacacana na ivurevure ni kaboni vereverea/sega ni vinakati me vaka na PAHs. E dua na ivakaraitaki e vulici vinaka oya ni gauna e rau vakani vata kina na suka kei na sucu ki na Escherichia coli, e vakayagataki vakavinaka cake na suka mai na sucu (Jekope kei Monod, 1965). Sa ripotetaki ni Pseudomonas me vakacacana na veimataqali PAHs kei na veivakaduiduitaki ni veivakaduiduitaki me vaka na ivurevure ni kaboni. Na ituvatuva ni vakayagataki ni ivurevure ni kaboni ena Pseudomonas sai koya na asidi vakayago> suka> veivakabulabulataki (Hylemon kei Phibbs, 1972; Collier kei na so tale, 1996). Ia, e tiko e dua na ka e vakatabui kina. E ka ni kurabui, ni manumanu somidi sp. CSV86 vakaraitaka e dua na ituvatuva duatani ni hierarchical ka vakayagataka vakalevu cake na waigaga ni veivakamarautaki (asidi ni benzoic, naphthalene, kei na so tale) ka sega ni suka ka co-metabolizes na waigaga ni veivakamarautaki kei na asidi ni veika bula (Basu kei na so tale., 2006). Ena manumanu somidi oqo, na genes me baleta na vakacacani kei na veivakau ni hydrocarbons boi vinaka e sega ni vakalailaitaki ena kena tu mada ga e dua na ikarua ni ivurevure ni kaboni me vaka na suka se na asidi ni veika bula. Ni tubu ena suka kei na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki, e laurai ni sa vakalailaitaki na genes me baleta na veivakau kei na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki, veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki ena imatai ni iwasewase ni kau, kei na suka e vakayagataki ena ikarua ni iwasewase ni kau (Basu kei na so tale, 2006; Choudhary kei na so tale. Ena yasana kadua, na kena tiko na asidi vakayago e sega ni vakaleqa na kena vakaraitaki na veisautaki ni waigaga, sa namaki kina na manumanu somidi oqo me dua na mataqali digitaki me baleta na vakadidike ni biodegradation (Phale kei na so tale., 2020).
E kilai levu ni veisautaki ni bula ni haidrokaboni e rawa ni vakavuna na lomaocaoca kei na kena vakalevutaki na enzymes ni veivakabulabulataki ena veika bula lalai. Na vakacacani ni naphthalene sega ni maqosa ruarua ena sela ni iwasewase tudei kei na kena tiko na veivakacacani ni veivakacacani e vakavuna na kena tauyavutaki na veimataqali oxygen ni veivakacacani (ROS) (Kang kei na so tale. 2006). Me vaka ni tiko ena veivakacacani ni naphthalene na ilawalawa ni kaukamea-sulifure, ena ruku ni lomaocaoca ni oxidative, na kaukamea ena heme kei na kaukamea-sulifure ena vakacacani, ka vakavuna na kena sega ni vakayagataki na protein. Na ferredoxin-NADP + vakalailaitaki (Fpr), vata kei na superoxide dismutase (SOD), e veivakaduavatataki na veisautaki ni redox ena maliwa ni NADP + / NADPH kei na rua na molecules ni ferredoxin se flavodoxin, vakakina na kena vakasavasavataki na ROS ka vakalesui mai na vanua ni kaukamea-sulfur ena ruku ni lomaocaoca ni oxidative (Li et.06). Sa ripotetaki ni rua na Fpr kei na SodA (SOD) ena Pseudomonas e rawa ni vakavuna na lomaocaoca ni oxidative, kei na vakalevutaki ni SOD kei na cakacaka ni catalase e laurai ena va na mataqali Pseudomonas (O1, W1, As1, kei na G1) ena gauna ni tubu ena ruku ni ituvaki ni naphthalene et al. Vakadidike e vakaraitaka ni ikuri ni antioxidants me vaka na ascorbic acid se ferrous iron (Fe2 +) e rawa ni vakalevutaka na tubu ni naphthalene. Ni sa tubu na Rhodococcus erythropolis ena veimama ni naphthalene, na volavola ni veivakacacani ni veivakacacani-veiwekani ni cytochrome P450 genes oka kina na sodA (Fe / Mn veivakacacani), sodC (Cu / Zn veivakacacani), kei na recA a vakalevutaki (Sazykin kei na so tale., 201). Na vakatautauvatataki ni vakatautauvatataki ni vakatautauvatataki ni vakatautauvatataki ni sela ni Pseudomonas e vakatuburi ena naphthalene e vakaraitaka ni kena vakalevutaki na veimataqali protein e salavata kei na isau ni lomaocaoca ni oxidative e dua na iwalewale ni kena wali na lomaocaoca (Herbst kei na so tale., 2013).
Sa ripotetaki na veika bula lalai me ra bulia na veika bula ena ruku ni cakacaka ni ivurevure ni kaboni hydrophobic. Na veivakacacani oqo era amphiphilic na veivakacacani ni veivakacacani ka rawa ni bulia na veivakaduavatataki ena waiwai-wai se cagi-wai veitaratara. Oqo e vakatorocaketaka na pseudo-vakawaicalataka ka vakarawarawataka na adsorption ni veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki, ka vakavuna na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (Rahman kei na so tale., 2002). Ena vuku ni veika oqo, era dau vakayagataki vakalevu na biosurfactants ena veimataqali cakacaka. Na kena vakacurumi na veivakabulabulataki ni kemikali se na veivakabulabulataki ni manumanu somidi ki na itovo vakavanua ni manumanu somidi e rawa ni vakalevutaka na kena rawati kei na ivakarau ni kena vakacacani na haidrokaboni. Ena maliwa ni veika bula, na rhamnolipids e buli mai na Pseudomonas aeruginosa sa vakadikevi vakalevu ka vakatakilakilataki (Hisatsuka kei na so tale, 1971; Rahman kei na so tale, 2002). Me kena ikuri, eso tale na mataqali biosurfactants e oka kina na lipopeptides (mucins mai na Pseudomonas fluorescens), emulsifier 378 (mai na Pseudomonas fluorescens) (Rosenberg kei Ron, 1999), lipids ni trehalose disaccharide mai na Rhodococcus (Ramdahra1), kei na Hallberg, 2002), kei na veivakabulabulataki mai na manumanu somidi (Siegmund kei Wagner, 1991) kei na manumanu somidi (Zhi kei na so tale, 2017). Na veivakacacani kaukauwa oqo e sa vakaraitaki me vakalailaitaka na veivakacacani ni veivakacacani mai na 72 dynes/cm ki na lailai mai na 30 dynes/cm, ka rawa kina me vinaka cake na kena vakayagataki na waigaga. Sa ripotetaki ni Pseudomonas, Bacillus, Rhodococcus, Burkholderia kei na so tale na mataqali manumanu somidi e rawa ni vakatubura na veimataqali rhamnolipid kei na glycolipid-yavutaki na biosurfactants ni sa tubu ena nafthalene kei na methylnaphthalene itukutuku (Kanga kei na so tale, 1997., Puntus kei na so tale). Na matetaka ni CSV89 e rawa ni vakavuna na veika bulabula ni bulabula-Pm ni tubu ena veimataqali kakana boi vinaka me vaka na asidi ni naphthoic (Phale kei na so tale, 1995). Na kinetics ni Biosur-Pm ni buli e vakaraitaka ni kena vakarautaki e dua na tubu- kei na pH-vakararavi na iwalewale. E kunei ni levu ni Biosur-Pm e buli mai na sela ena pH ni tawaveitovaki e cecere cake mai na kena ena pH 8.5. Na sela tubu ena pH 8.5 e levu cake na kena dau vakayagataki na wai ka cecere cake na kena veiwekani me baleta na veivakamarautaki kei na aliphatic mai na sela tubu ena pH 7.0. Na Rotokoko spp. N6, cecere na kaboni ki na nitrogen (C: N) na ivakarau kei na vakaiyalayala ni kaukamea sa ikoya na ituvaki vinaka duadua me baleta na kena buli na veivakabulabulataki ni veivakabulabulataki (Mutalik kei na so tale., 2008). Sa sagai me vakavinakataki na biosynthesis ni veika bula (surfactins) ena kena vakavinakataki na veimataqali kei na veivakabulabulataki. Ia, na titer ni surfactant ena ivakarau ni itovo vakavanua e lailai (1.0 g / L), ka vakavuna e dua na bolebole me baleta na buli iyaya levu (Jiao kei na so tale, 2017; Wu kei na so tale, 2019). O koya gona, sa vakayagataki na iwalewale ni veisautaki ni gene me vakavinakataki kina na kena biosynthesis. Ia, na kena veisautaki ni idinia e dredre ena vuku ni levu ni operon (∼25 kb) kei na lawatu vereverea ni biosynthetic ni ivakarau ni vakasama ni kuoramu (Jiao kei na so tale, 2017; Wu kei na so tale, 2019). E vica na veisau ni idinia ni gene sa vakayacori ena manumanu somidi ni Bacillus, vakabibi ena kena vakalevutaki na buli ni surfactin ena kena sosomitaki na dauvakatorocaketaka (srfA operon), vakalevutaka na protein ni vakau ni surfactin YerP kei na veika e vakalawataki ComX kei na PhrC (Jiao kei na so tale., 201). Ia, na iwalewale ni veisautaki ni gene oqo e rawata ga e dua se vica na veisau ni gene ka se bera ni yacova na kena buli vakabisinisi. O koya gona, e gadrevi tale na vulici ni kila-ka-yavutaki na iwalewale ni vakavinakataki.
Na vuli ni PAH ni vakacacani ni bula e vakayacori vakalevu ena ruku ni ituvaki ni ivakatagedegede ni vale ni vakadidike. Ia, ena vanua vakadukadukalitaki se ena vanua vakadukadukalitaki, e vuqa na veika abiotic kei na biotic (na katakata, pH, oxygen, na kena rawati na kakana, na kena rawati na substrate, eso tale na xenobiotics, na kena vakatabui na itinitini ni ka e buli, kei na so tale) sa vakaraitaki me veisautaka ka veisautaka na rawa ni vakacacani ni manumanu lalai.
Na katakata e dua na kena revurevu bibi ena PAH na vakacacani ni bula. Ni sa tubu cake na katakata, sa lailai sobu na vakasama ni oxygen vakawaicalataki, ka vakaleqa na nodra veisau na manumanu lalai ni aerobic, baleta ni ra gadreva na oxygen ni molecule me dua vei ira na substrates me baleta na oxygenases ka vakayacora na hydroxylation se na veivakacacani ni mama. E dau laurai ni katakata cecere e veisautaka na itubutubu PAHs ki na veivakacacani vakalevu cake, ka vakavuna kina na vakacacani ni veika bula (Muller kei na so tale., 1998).
E sa laurai ni vuqa na vanua e vakadukadukalitaki kina na PAH e tiko kina na pH vakaitamera, me vaka na vanua e vakadukadukalitaki kina na wai ni kelikeli ni asidi (pH 1-4) kei na vanua ni vakadukadukalitaki ni kasi/koala e vakadukadukalitaki ena wai ni alkaline (pH 8-12). Na ituvaki oqo e rawa ni vakaleqa sara vakalevu na iwalewale ni kena vakacacani na veika bula. O koya gona, ni bera ni vakayagataki na manumanu lalai me baleta na bioremediation, e vakatututaki me veisautaki na pH ena kena vakacurumi na kemikali veiganiti (kei na veimama kei na lailai sara na kena rawa ni vakalailaitaki na oxidation) me vaka na amoniumi se amoniumi nitrate me baleta na qele alkaline se liming vata kei na kalisiumi si kaboni se magneBo. 1995;
Na kena vakarautaki na oxygen ki na vanua e vakaleqai sa ikoya na ivakarau ni vakaiyalayala ni ka me baleta na PAH ni vakacacani ni veika bula. Ena vuku ni ituvaki ni redox ni vanua e tiko kina, na iwalewale ni veivakabulabulataki ena vanua e dau gadrevi kina na kena vakacurumi na oxygen mai na ivurevure e taudaku (teitei, vakasavasavataki ni cagi, kei na ikuri ni kemikali) (Pardieck kei na so tale, 1992). Odeni kei na so tale. (1996) e vakaraitaka ni kena vakacurumi na waiwai ni magnesium (e dua na ka e vakagalalataka na oxygen) ki na dua na wai vakadukadukalitaki e rawa ni vakavinakataka vakavinaka na wai ni BTEX. E dua tale na vakadidike e vakadikeva na kena vakacacani na phenol kei na BTEX ena dua na wai vakadukadukalitaki ena kena vakacurumi na wai ni sodium kei na kena tara na veivanua ni vakasaqa me rawati kina na veivakabulabulataki vinaka (Bewley kei Webb, 2001).