Ni bera ni vakarusa na mate e rauta ni 3 na bilioni se sivia na mate, na vunikau oqo e vukea na kena tara e dua na Amerika vakaitamera. Me rawa ni vakalesui mai na nodra lagilagi sa yali, ena gadrevi beka meda ciqoma ka vakavinakataka na veika buli.
Ena dua na gauna ena 1989, a ciqoma e dua na qiri o Herbert Darling: E ​​tukuna vua e dua na dauvakasasa manumanu ni a sotava e dua na vunikau loaloa ni Amerika ena vanua nei Darling ena Bucabuca o Zor ena tokalau kei Niu Yoka. E kila o Darling ni a dua vei ira na vunikau bibi duadua ena vanua oya ena dua na gauna na kasini. E kila tale ga ni dua na manumanu somidi dau veivakamatei e voleka ni vakarusa na mataqali manumanu qori me sivia e dua veimama na senitiuri. Ni rogoca na nona ripote na dauvakasasa me baleta na nona raica e dua na vunikau bula, na kato ni vunikau e rua na fiti na kena balavu qai yacova yani e dua na vale tabalima, e vakatitiqataka. “Au sega ni vakadeitaka kevaka au vakabauta ni kila o koya se cava oqori,” e kaya o Darling.
Ni kunea o Darling na vunikau, e vaka ga ni raica e dua na ibulibuli vakaitalanoa. E kaya: “E rui dodonu ka uasivi sara me caka e dua na ivakaraitaki-e totoka sara.” Ia e raica tale ga o Darling ni sa mate tiko na vunikau. Me tekivu mai na itekitekivu ni 1900 vakacaca, e sa tarai koya na matedewa vata ga oqo, ka vakadeitaki ni sa vakavuna e 3 na bilioni se sivia na mate ena mate vakaoqo. Oqo na imatai ni mate e dau vakacacana vakalevu na veivunikau ena itukutuku ni gauna oqo. E nanuma o Darling, kevaka e sega ni rawa ni vakabula na vunikau oya, ena vakabula mada ga na kena sorenikau. E dua ga na leqa: e sega ni cakava tiko e dua na ka na vunikau baleta ni sega tale ni dua na vunikau ni chestnut voleka e rawa ni vakapollen kina.
O Darling e dua na idinia e vakayagataka na iwalewale ni idinia me wali kina na leqa. Ena June ka tarava, ni sa veiseyaki tu na senikau dromodromo vulavula ena dela ni vunikau drokadroka, a vakasinaita o Darling na iyaragi ni veisele ena pauta ni veisele, ka tauri mai na veisenikau tagane ni dua tale na vunikau ni chestnut e vulica, ka draiva yani ki na vualiku. E taura e dua veimama na auwa. E vakasasataki na vunikau mai na elikuita redetaki. (E liutaka e dua na kabani ni taravale rawaka ka rawa ni volia na ilavo vakaitamera.) E sega ni rawata na sasaga oqo. Ena yabaki ka tarava, a tovolea tale o Darling. Ena gauna oqo, rau a dreta vata kei luvena tagane na isema ki na veivunikau ena dela ni ulunivanua ka tara e dua na ituvatuva e 80 na fute na kena cecere ena sivia e rua na macawa. E cabe cake na noqu daulomani ena delavuvu ka savata na veisenikau ena veisenikau vaka na ulo ena dua tale na vunikau ni chestnut.
Ena vulaitubutubu oya, e vakatubura na taba ni vunikau o Darling na veibuturaki e ubi tu ena veivunikau drokadroka. E rui kaukaua qai matailalai na veivunikau oqo, e rawa ni nanumi cala ni cacti. E sega ni levu na tatamusuki, e rauta ni 100 na nati, ia e sa tea o Darling eso ka vakadeitaka na inuinui. O koya kei na dua na nona itokani erau a veitaratara talega kei Charles Maynard kei William Powell, e rua na dauvakadidike ni vunikau ena koronivuli ni vuli ni veika bula kei na veikau e Syracuse (erau a mate o Chuck kei Bill). Era se qai tekivutaka walega oqo e dua na cakacaka ni vakadidike ni chestnut e lailai na kena ilavo e kea. E solia vei rau o Darling eso na kato ka kerei rau na dauvakadidike ke rawa ni rau vakayagataka me rau kauta lesu mai. E kaya o Darling: “E vaka me dua na ka levu oqo.” “Na tokalau taucoko kei Merika.” Ia, ni oti e vica na yabaki, sa mate na nona vunikau sara ga.
Me tekivu mai na gauna era sa tekivu vakaitikotiko kina na kai Urope ena Vualiku kei Amerika, sa levu sara na kena yali na italanoa me baleta na veikau ni konitineni. Ia, na vakatutu nei Darling sa vakasamataki tiko oqo mai vei ira e vuqa me dua vei ira na madigi yalataki duadua me tekivu vakavoutaki na italanoa – ena itekivu ni yabaki oqo, na Yavu ni Loloma ni Vuravura ni Templeton a biuta na Maynard kei na Powell ni Na cakacaka e solia e levu na kena itukutuku, kei na sasaga oqo e rawa ni vakarusa e dua na cakacaka lailai-vakatautauvata ka saumi sivia na $3. Oqo na isolisoli levu duadua e dua ga e bau soli ki na univesiti. Na nodra vakadidike na dauvakadidike ni genetics e vakasaurarataki ira na dauvakadidike ni veika bula wavoliti ira mera sotava na inuinui ena dua na sala vou ka so na gauna e sega ni vakacegu, ni kena vakavinakataki na veika bula e sega ni kena ibalebale me lesu tale ki na dua na Were o Iteni e sega ni vakacacani. Ia, ena kena ibalebale beka na noda ciqoma na itavi eda sa taura: na idinia ni veika kecega oka kina na veika buli.
Na draunikau ni chestnut e balavu ka vaka na bati, ka vaka e rua na iqaqalo lalai ni saw drokadroka e semati lesu tale ki muri ki na salanidra e lomadonu ni draunikau. Ena dua na kena icavacava, e rua na draunikau e semati ki na dua na vunikau. Ena mua kadua, era bulia e dua na mua matailalai, e dau benuci ina yasana. Na ibulibuli sega ni namaki oqo e curuma yani na veidelana drokadroka kei na veidelana vakanomodi ena veikau, kei na nodra vakasama sega ni vakabauti rawa na dausoko e vakauqeta na nodra vakasama na tamata, ka vakananuma vei ira na nodra ilakolako ena veikau ka a levu kina na vunikau kaukauwa ena dua na gauna.
Ena ivola ga kei na vakanananu eda na kila vinaka kina na veivunikau oqo. Lucille Griffin, na dairekita liu ni Yavu ni Veiqaravi ni Amerika, ena dua na gauna a vola ni o na raica kina na chestnuts vutuniyau sara ena vulaitubutubu, na kirimu, na senikau laini ena vunikau “me vaka Na ua foamy e liwa sobu mai na ulunivanua”, ka liutaka na vakanananu nei tukaqu. Ena vulaikatakata, ena kacabote tale na vunikau, ena gauna oqo ena veibuturaki ni vunikau e ubia na kamikamica. “Ni sa matua na kasini, au dau vakasoqona e dua na veimama na basikeli ena vulaikatakata,” e vola e dua na Thoreau bulabula ena “Walden.” “Ena gauna oya, e dau vakasakiti dina na veilakoyaki voli ena veikau sega ni mudu rawa e Lincoln ena gauna oya.”
E nuitaki sara ga na kasi. E sega ni vaka na vunikau ni oki e dau biuta ga na acorns ena loma ni vica na yabaki, na vunikau ni chestnut e dau vuataka e levu sara na itei ni nut ena veivulaitubutubu kece. E rawarawa talega na kena vakayagataki na chestnut: e rawa ni o luvata ka kania e dua na kena kaukauwa. (Tovolea mo vakayagataka na acorns vutuniyau ena tannins-se kakua ni cakava.) Na tamata kecega e kania na chestnuts: dia, sikeli, bea, manumanu vuka, tamata. Era biuta na dauteitei na nodra vuaka ra qai rawata na uro ena veikau. Ena gauna ni Siganisucu, era dau cici mai na veiulunivanua ina korolevu na sitimanivanua e sinai tu ena chestnut. Io, era sa kama dina ena bukawaqa. “E tukuni ni so na vanua, era rawata vakalevu na dauteitei na ilavo mai na volitaki ni chestnut mai na veika kece tale e rawati ena teitei,” e kaya o William L. Bray, na imatai ni iliuliu ni koronivuli erau a qai cakacaka kina e muri o Maynard kei Powell. Voli ena 1915. E nodra kau na tamata, e levu vei ira era tubu ena veikau.
E vakarautaka tale ga e levu tale na ka mai na kakana wale ga. Na vunikau ni chestnut e rawa ni cabe cake ki na 120 na fiti, ka sega ni vakaleqai na imatai ni 50 na fiti ena tabana se na noti. Oqo na nodra tadra na dauteitei. Dina ni sega ni kau totoka duadua se kaukaua duadua, ia e totolo sara na kena tubu, vakabibi ni tubu tale ni oti na kena musuki qai sega ni rusa. Ni sa sivia na kena dede na isema ni sitimanivanua kei na duru ni talevoni na totoka, a veivuke o Chestnut ena kena tara e dua na Amerika vakaitamera. E udolu vakaudolu na vale ni manumanu, vale lailai kei na valenilotu e caka mai na chestnut era se tu ga; e dua na dauvolaivola ena 1915 e vakasamataka ni oqo na mataqali kau e dau teivaki vakalevu duadua e Merika.
Ena vuqa na tokalau-na veivunikau e tekivu mai Misisipi ki Maine, kei na baravi ni Atalanitika ki na Uciwai na Misisipi-na chestnuts e dua talega vei ira. Ia ena Apalasia, e dua na vunikau levu. E vica vata na bilioni na chestnut era bula ena veiulunivanua oqo.
E veiganiti me basika taumada na Fusarium wilt e Niu Yoka, oya na matamata vei ira e levu na kai Amerika. Ena 1904, a kune e dua na mate vakatani ena kuli ni dua na vunikau ni chestnut sa vakarau yali ena vanua ni manumanu e Bronx. Era vakadeitaka totolo na dauvakadidike ni manumanu somidi e vakavuna na mate ni manumanu somidi (e qai vakatokai e muri me Cryphonectria parasitica) e yaco yani ena veivunikau mai Japani e kau mai vanuatani ena 1876. (E dau tiko e dua na gauna ena maliwa ni kena vakacurumi e dua na mataqali manumanu kei na kena kunei na leqa matata.)
Sega ni dede era sa ripotetaka na tamata ena vica na matanitu ni sa mate na veivunikau. Ena 1906, a tabaka kina o William A. Murrill, e dua na vuniwai ni manumanu somidi ena New York Botanical Garden, na imatai ni itukutuku vakasaenisi me baleta na mate qo. E vakaraitaka o Muriel ni fungus oqo e vakavuna e dua na mate ni vuvuce dromodromo-karakarawa ena kuli ni vunikau ni chestnut, ka dau yaco me savasava wavolita na vunikau. Ni sa sega ni rawa ni drodro cake ka sobu na kakana kei na wai ena veitiki ni kuliniyago ena ruku ni kuliniyago, ena mate na veika kece e cake ni mama ni mate.
Eso na tamata era sega ni rawa ni raitayaloyalotaka-se sega ni vinakata me ra raitayaloyalotaka eso tale-e dua na vunikau e yali mai na veikau. Ena 1911, e vakabauta na Sober Paragon Chestnut Farm, e dua na kabani ni kindergarten e Pennsylvania, ni mate qori e “sega ni rerevaki wale ga.” Na bula balavu ni dauvolaitukutuku sega ni vakaitavi. A sogo na iteitei ena 1913. Ena rua na yabaki sa oti, a kaciva o Pennsylvania e dua na komiti ni mate ni chestnut, ka vakadonui me vakayagataka e US$275,000 (e dua na ilavo levu ena gauna oya), ka kacivaka e dua na pakete ni kaukauwa me tauri na iwalewale me valuti kina na mosi oqo, oka kina na dodonu me vakarusai na veivunikau vakaitaukei. Era vakatura na dauvakadidike ni mate me kau laivi kece na vunikau ni chestnut ena loma ni vica na maile mai na mua ni mate levu me rawati kina e dua na kena itataqomaki ni kama. Ia e laurai ni fungus oqo e rawa ni vuka ki na veivunikau sega ni tauvimate, kei na kena spores e tauvimate ena cagi, manumanu vuka, manumanu lalai kei na tamata. Sa biu laivi na ituvatuva.
Ena 1940, voleka ni sega ni dua na kasi lelevu e tauvimate. Nikua, sa bokoci laivi na isau ni vica vata na bilioni na dola. Me vaka ni sega ni rawa ni bula ena qele na fusarium wilt, e tubu tiko ga na waka ni chestnut, qai sivia na 400 na milioni vei ira era se tiko ga ena veikau. Ia, e kunea na Fusarium wilt e dua na vanua ni vakaruru ena vunikau ni oki e tiko kina ka sega ni vakaleqa vakalevu na kena itikotiko. Mai kea, e totolo sara na kena tete yani ina veivunikau vou ni chestnut qai tukituki ira lesu tale ina qele, e dau yaco ni bera sara ga nira yacova na gauna ni senikau.
Na kabani ni kau e kunea eso tale na sala: na oki, paina, walnut, kei na levu. Na tani, e dua tale na bisinisi levu e vakararavi ena vunikau ni chestnut, sa veisau ki na veivakasavasavataki vakalivaliva. Vei ira e vuqa na dauteitei dravudravua, e sega ni dua na ka me veisautaki: e sega ni dua tale na vunikau ni vanua e vakarautaka vei ira na dauteitei kei na nodra manumanu na galala, nuitaki ka levu na calories kei na protein. E rawa ni tukuni ni vakaotia na mate ni chestnut e dua na ivalavala tudei ni nodra teitei vakataki ira na kai Appalachian, ka vakasaurarataki ira na tamata ena vanua oya me dua na nodra digidigi matata: mera curu ina dua na keli koala se ra toki tani. E vola na dauvolaitukutuku makawa o Donald Davis ena 2005: “Ena vuku ni mate ni kau, sa mate kina o vuravura taucoko, sa vakaoti kina na itovo ni bula e sa tu ena veiulunivanua na Appalachian me sivia e va na senitiuri.”
E tubu cake o Powell ena vanua yawa sara mai na veivanua e Apalasia kei na veikau. A veiqaravi o tamana ena Mataivalu ni Waqavuka ka toki ki na nona matavuvale: Indiana, Florida, Jamani, kei na baravi tokalau kei Maryland. Dina ga ni a vakayagataka e dua na gauna ni cakacaka e Niu Ioka, na nona vosa e maroroya tikoga na vosa vakadodonu ni Midwest kei na veivakaduiduitaki matailalai ia e laurai ni Ceva. Na nona itovo rawarawa kei na ivakarau rawarawa ni culacula e veitokoni, ka vakaraitaka na jeans kei na veisautaki ni siqeleti plaid e vaka me sega ni mudu. Na nona vosa vakatautauvata taleitaki duadua na “wow”.
E tuvatuva o Powell me dua na vuniwai ni manumanu me yacova ni sa yalataka vua e dua na parofesa ni genetics na inuinui ni dua na teitei vou, drokadroka e yavutaki ena veivunikau e veisautaki vakayago ka rawa ni vakatubura na kena rawa ni tarovi na manumanu lalai kei na mate. “Au nanuma, wow, e sega ni vinaka mo bulia na kau e rawa ni taqomaki iko mai na manumanu lalai, qai sega ni dodonu mo vakasuasuataka kina e dua na wainimate gaga?” E kaya o Powell. “E dina, era sega ni muria na vo ni vuravura na vakasama vata ga oqo.”
Ni yaco yani o Powell ki na koronivuli ni vuli torocake ni Utah State University ena 1983, a sega ni leqataka. Ia, e yaco me lewena e dua na valenivolavola ni dauvakadidike ni bula, qai cakacaka tiko ena dua na manumanu somidi e rawa ni vakamalumalumutaka na manumanu somidi ni blight. Na nodra sasaga me ra vakayagataka na manumanu somidi oqo e sega ni lako vinaka sara: e sega ni tete mai na vunikau ki na vunikau ena kena ga, sa dodonu kina me vakarautaki me baleta e vuqa na mataqali fungal yadua. Dina ni vaka oqo, a taleitaka o Powell na italanoa ni dua na vunikau levu e lutu sobu ka vakarautaka e dua na iwali vakasaenisi me baleta na yaco ni cala vakaloloma e cakava na tamata. E kaya: “Ena vuku ni kena sega ni qarauni vinaka na neitou iyaya e toso voli e veiyasa i vuravura, keitou vakacalakataka na kena kau mai na manumanu somidi.” "Au vakasamataka: Wow, oqo e taleitaki. E tiko e dua na madigi me kau lesu tale mai."
E sega ni imatai ni sasaga o Powell me vakaotia na lusi. Ni sa matata ni sa vakarau me sega ni vuavuaivinaka na vunikau ni Amerika, sa qai saga na USDA me tea na vunikau ni Jaina, e dua na tavalena ka dau vorata rawa na kena malai, me kilai kina ke rawa ni sosomitaka na vunikau oqo na vunikau ni Amerika. Ia, na chestnuts e tubu vakalevu ki tautuba, ka vaka na vunikau vuata mai na vunikau vuata. Era a vakalolomataki ena veikau ena veivunikau ni oki kei na so tale na manumanu lelevu ni Amerika. E tarovi na nodra tubu, se ra mate wale ga. Era saga tale ga na saenitisi mera susuga vata na chestnut mai Merika kei Jaina, ena nodra nuitaka me rawa ni dua na vunikau e tiko kina na itovo vinaka e tiko vei rau ruarua. E guce na sasaga ni matanitu qai biu laivi.
E tini cakacaka o Powell ena Koronivuli ni Veika Bula kei na Veikau ni Univesiti ni Yasana o Niu Ioka, ka sotava kina o Chuck Maynard, e dua na dauvakadidike ni veika bula ka dau tea na veivunikau ena vale ni vakadidike. Ena vica walega na yabaki sa oti, era bulia na saenitisi na imatai ni veisautaki ni yago ni kau-vakacurumi e dua na gene e solia na wainimate gaga ki na tavako me baleta na ivakaraitaki vakatekinoloji ka sega ni dua na kena vakayagataki vakabisinisi. Sa tekivu me dabble o Maynard (Maynard) ena tekinolaji vou, ni vakasaqara tiko na tekinolaji yaga e semati kina. Ena gauna oya, e tiko vei Darling eso na sorenikau kei na dua na bolebole: na kena vakavinakataki na veivunikau ni Amerika.
Ena udolu na yabaki ni ivakarau ni vakatubu kau makawa, era sa veicurumaki na dauteitei (kei ira na saenitisi se qai oti toka ga) na veimataqali kei na itovo e gadrevi. Oti, na genes era sa veiwaki vata vakaidina, ka ra digitaka na tamata na veiwaki yalataki me baleta na ivakarau cecere-levu cake, vuanikau kamikamica cake se mate ni veivala. E dau taura e vica na itabatamata me buli kina e dua na ka. Na iwalewale oqo e vakamalua ka dua na ka veilecayaki. E vakataroga o Darling kevaka ena rawa mai na iwalewale oqo e dua na vunikau vinaka me vaka na nona itovo ni veikau. E kaya vei au: “Au nanuma ni rawa nida cakava vinaka cake.”
Na idinia ni gene e kena ibalebale na lewa levu cake: kevaka mada ga e dua na gene vakatabakidua e lako mai na dua na mataqali sega ni veiwekani, e rawa ni digitaki me baleta e dua na inaki vakatabakidua ka vakacurumi ki na genome ni dua tale na ka bula. (Na veika bula e tiko kina na gene mai na veimataqali manumanu era ‘veisautaki.’ Ena dua na gauna lekaleka sa oti, era sa bulia na saenitisi na iwalewale me vakadodonutaki kina na genome ni veika bula era taketetaki.) Na tekinolaji oqo e yalataka na kena dodonu kei na totolo e sega ni vakatauvatani rawa. E vakabauta o Powell ni oqo e vaka me veiganiti sara ga kei na chestnuts ni Amerika, ka vakatoka me “kau voleka ni uasivi sara”-kaukauwa, balavu, ka vutuniyau ena ivurevure ni kakana, e gadrevi ga kina e dua na veivakadodonutaki vakatabakidua sara: na kena vorati na blight ni manumanu somidi.
Duavata kina. E kaya: “E dodonu me tiko na idinia ena neitou bisinisi.” “Mai na taravale ki na taravale oqo e dua ga na mataqali veiqaravi vakataki koya.”
Erau nanuma kina o Powell kei Maynard ni na taura beka e tini na yabaki me kunei kina na gene e vakavuna na kena vorati na manumanu somidi, me buli na tekinolaji me vakacurumi kina na manumanu somidi ena manumanu somidi, oti me qai tubu. “Keimami sa vakasamataka tiko ga,” e kaya o Powell. "E sega ni dua e tiko vua e dua na genes e solia na veivala ni fungal. Keitou a tekivu dina mai na dua na vanua lala."
A vakasaqara o Darling na veitokoni mai na Yavu ni Vakavulewa ni Amerika, e dua na isoqosoqo sega ni rawa ilavo ka tauyavutaki ena itekivu ni 1980 vakacaca. E tukuna vua na kena iliuliu ni sa yali sara ga. Era sa vakadeitaka na veivakaduiduitaki ka ra sa yadra tiko me baleta na veisautaki ni gene, ka sa vakavuna na nodra veitusaqati na dauvakadidike ni veika bula wavoliti keda. O koya gona, a tauyavutaka kina o Darling na nona isoqosoqo e sega ni rawa tubu me vakailavotaka na cakacaka ni veivakatorocaketaki ni gene. E kaya o Powell ni a vola na isoqosoqo na imatai ni jeke vei Maynard kei Powell me $30,000. (Ena 1990, a veisautaka na isoqosoqo vakamatanitu ka ciqoma na ilawalawa ni veivakaduiduitaki nei Darling me imatai ni tabana ni matanitu, ia eso na lewenilotu era se vakatitiqataka tikoga se ra veicati sara ga kei na veisautaki ni gene.)
Erau sa cakacaka tiko o Maynard kei Powell. Voleka sara ga ni vakadinadinataki ni sega ni dina na nodratou ituvatuva ni gauna eratou vakasamataka. Na imatai ni veivakataotaki oya na kena vakasamataki na sala me teivaki kina na chestnuts ena vale ni vakadidike. E tovolea o Maynard me veiwaki vata na draunikau kei na homoni ni tubu ena dua na bilo palasitika vakababa e sega ni titobu, e dua na iwalewale e vakayagataki me teivaki kina na veivunikau. E laurai ni sega ni dina oqo. Na veivunikau vou ena sega ni tubu na waka kei na drauna mai na sela vakatabakidua. E kaya o Maynard: “O au na iliuliu e vuravura raraba ena kena vakamatei na vunikau.” E dua na dauvakadidike ena Univesiti mai Georgia, a qai vakavulici Maynard ena sala me lako kina mai na pollination ki na kena e tarava na Chestnuts ni Teitei ena embryos ena gauna ni veivakatorocaketaki.
Na kena kunei na gene dodonu-na cakacaka nei Powell-e vakadinadinataki tale ga ni dredre. E vakayagataka e vica na yabaki me vakadikeva e dua na wainimate e dau vakamatea na manumanu somidi e yavutaki ena gene ni lago, ia e biuta na wainimate qori baleta ni lomaleqataka nira na sega ni ciqoma na lewenivanua na vunikau e tiko kina na lago. E vakasaqara tale ga e dua na gene me valuta na mate ni manumanu somidi ena chestnut, ia e kunea ni kena taqomaki na vunikau e okati kina e levu na gene (era raica ni lailai mai na ono). Oti, ena 1997, a lesu mai e dua na noqu itokani vakacakacaka mai na dua na soqoni vakasaenisi qai vola e dua na itukutuku lekaleka kei na kena ivakaraitaki. E raica o Powell e dua na ulutaga vakatokai “Na kena vakaraitaki na oxalate ena veivunikau e vakarautaka na veivala kei na oxalate-vakatubura na fungi”. Mai na nona vakadidike me baleta na manumanu somidi, e kila kina o Powell ni manumanu somidi ni wilt e vakauta na oxalic acid me vakamatea na kuli ni kasi ka vakarawarawataka na kena vakamalumalumutaki. E raica o Powell ni kevaka e rawa ni bulia ga na kena oxalate oxidase (e dua na protein vakatabakidua e rawa ni vakacacana na oxalate), sa na qai rawa ni taqomaka koya ga. E kaya: “Oqori na noqu gauna ni Eureka.”
E laurai ni levu na kau e tiko kina e dua na gene e rawa kina vei ira mera bulia na oxalate oxidase. Mai vua na dauvakadidike e solia na vosa, e rawata kina o Powell e dua na mataqali witi. E vakavinakataka o Linda Polin McGuigan, e dua na gonevuli ni vuli torocake, na tekinolaji ni “dakai ni gene” me vakacuruma na gene ina manumanu somidi, ena nona nuitaka ni rawa ni vakacurumi ena DNA ni manumanu somidi. E tiko vakalekaleka na gene ena loma ni gone, ia e qai yali yani. Era biuta na timi ni vakadidike na iwalewale oqo ra qai veisau ina dua na manumanu somidi e bulia ena dua na gauna balavu sa oti e dua na iwalewale ni kena musuki na DNA ni so tale na ka bula qai vakacurumi kina na nodra gene. Ena veika buli, era kuria na manumanu lalai na gene e vakasaurarataki ira na lewenivanua mera bulia na kakana ni manumanu somidi. Era curuma na manumanu somidi oqo na dauvakadidike ni gene me rawa ni vakacuruma kina na gene cava ga e vinakata na saenitisi. E rawata o McGuigan na kaukauwa me vakacuruma vakaidina na genes ni witi kei na protein ni ivakatakilakila ki na veitiki ni kakana. Ni vakaraitaki na protein ena ruku ni dua na misini lailai, ena vakaraitaka na protein e dua na rarama dromodromo, e vakaraitaka ni sa rawati vinaka na kena vakacurumi. (E totolo sara na nodra muduka na timi na nodra vakayagataka na protein ni ivakatakilakila-e sega ni dua e vinakata e dua na vunikau e rawa ni cila.) E vakatoka o Maynard na iwalewale qori me “ka totoka duadua e vuravura.”
Ena toso ni gauna, rau a tara o Maynard kei Powell e dua na laini ni soqoni ni chestnut, ka sa vakarabailevutaki tiko oqo ki na vica na tabavale ni dua na vale totoka ni vakadidike ni veikau biriki-kei na kaukauwa ni 1960, ka vakakina na vanua vou ni “Biotech Vakatotolotaki” ni vanua ni vuli. Na iwalewale taumada e okati kina na digitaki ni embryos ka tubu mai na sela tautauvata ni gene (e levu na embryos buli ena lab era sega ni cakava oqo, sa sega kina ni yaga me buli na clones) ka vakacurumi na genes ni witi. Na sela ni gone, me vaka na agar, e dua na ka e vaka na pudding e lavetaki mai na algae. Me rawa ni vukica na gone me dua na vunikau, era vakacuruma na dauvakadidike na hormone ni tubu. E rawa ni biu ena dua na idabedabe ena ruku ni dua na cina kaukaua e vaka na cube e vica vata na koniteina palasitika e vaka na cube qai tiko kina na vunikau lalai e sega na kena waka. Kena itinitini, era vakayagataka na saenitisi na rooting hormone, ra tea na nodra vunikau taumada ena veibilo e sinai tu ena qele, ra qai biuta ena dua na rumu ni tubu e lewai vinaka na kena katakata. E sega ni kurabuitaki ni sega ni vinaka na ituvaki ni veivunikau ena vale ni vakadidike e tautuba. O koya gona, era veiwatinitaka na dauvakadidike kei na veivunikau ni veikau me rawati kina na ivakaraitaki dredre ia e se vorata tiko ga me vakatovolei ena vanua ni teitei.
Ena rua na vulaikatakata sa oti, a vakaraitaka vei au o Hannah Pilkey, e dua na gonevuli ni vuli torocake ena vale ni vakadidike nei Powell, na sala meu cakava kina oqo. E tea na manumanu somidi e dau vakavuna na mate ni manumanu somidi ena dua na bilo palasitika lailai. Ena fomu sogo oqo, na manumanu somidi ni moli vulavula e vaka me benign ka voleka ni totoka. E dredre me vakasamataki ni vu ni nodra mate vakalevu na tamata kei na veivakarusai.
Na giraffe ena qele e tekiduru ena qele, vakatakilakilataka na tiki ni dua na vunikau lailai e lima na milimita, cakava e tolu na veisele dodonu ena dua na iseleiwau, qai boroya na blight ena mavoa. E semati rau ena dua na tiki ni palasitika. E kaya: “E vaka ga e dua na band.” Me vaka ni oqo e dua na vunikau “lewa” sega ni vorata, e namaka o koya me tete totolo na mate ni moli mai na vanua ni veivakabulabulataki ka qai yaco me wavolita na veitiki lalai. E vakaraitaka vei au eso na vunikau e tiko kina na gene ni witi e dau vakayagataka e liu. Na mate e vakaiyalayala ga ena vanua e musuki kina, me vaka na gusu moli lailai e volekata na gusu lailai.
Ena 2013, Maynard kei Powell kacivaka na nodrau rawaka ena Vakadidike ni Transgenic: 109 na yabaki ni oti na kena kunei na mate ni chestnut ni Amerika, erau a bulia e dua na Vunikau e vaka me taqomaki koya ga, kevaka mada ga era sa vakacacani ena levu ni fungi wilting. Me vakarokorokotaki kina na nodratou imatai ka lomasoli duadua, e vakatubura e rauta ni $250,000, ka ra sa vakayacana tiko na dauvakadidike na veivunikau ena yacana. Oqo e vakatokai na Daulomani 58.
Na bose vakayabaki ni Wasewase ni Niu Ioka ni Yavu ni Vakavulewa ni Chestnut ni Amerika a vakayacori ena dua na otela lailai ena taudaku kei New Paltz ena dua na Vakarauwai uca ena Okotova 2018. Era a soqoni vata mai e rauta ni 50 na tamata. Na bose oqo e dua na tiki ni soqoni vakasaenisi ka dua na tiki ni soqoni ni veisautaki ni chestnut. Ena daku ni dua na rumu lailai ni soqoni, era veisautaka na lewenilotu na taga Ziploc e sinai tu ena nati. Na soqoni oqo e imatai ni gauna ena loma ni 28 na yabaki me rau sega ni tiko kina o Darling se o Maynard. Na leqa ni bula e vakataotaki rau ruarua. “Sa dede sara na neitou cakava tiko oqo, ka voleka ni veiyabaki keitou dau galu me baleti ira na mate,” e tukuna vei au o Allen Nichols, na peresitedi ni kalavo. Ia, na yalo e se vakanuinui vinaka tikoga: na vunikau e veisautaki vakayago sa sivia na yabaki ni veivakatovolei dredre ni veitaqomaki kei na kena yaga.
Era solia na lewe ni wasewase e dua na ivakamacala matailalai ni ituvaki ni veivunikau lelevu yadua ni chestnut era tiko ena Yasana o Niu Ioka. Eratou vakamacalataka o Pilkey kei na so tale na gonevuli eratou sa vuli oti na sala me kumuni ka maroroi kina na pollen, na sala me teivaki kina na chestnuts ena ruku ni rarama ni loma ni vale, kei na sala me vakasinaiti kina na qele ena mate ni blight me vakabalavutaka na bula ni veivunikau. O ira na tamata era dau vakasucuma na cashew, e levu vei ira era dau vakatubura ra qai tea na nodra vunikau, era taroga na taro vei ira na saenitisi gone.
E biuta o Bowell ena fuloa, ka daramaka tiko na ka e vaka me dua na isulu sega ni vakamatanitu me baleta na wase oqo: e dua na siqeleti ni domo e vakacurumi ki na jeans. Na nona sasaga duadua ga-e dua na cakacaka ni tolusagavulu na yabaki ka tuvanaki wavolita na inaki nei Herb Darling me rawata tale na chestnuts-e sega soti ni dau yaco vei ira na dauvakadidike vakavuli, ka ra dau vakayacora vakalevu cake na vakadidike ena dua na lima na yabaki ni vakailavotaki, ka qai Na veika e yalataki e soli vei ira tale eso me baleta na bisinisi. E kaya vei au o Don Leopold, e dua keirau cakacaka vata ena Tabana ni Veikau kei na Veikau nei Powell: “E dau kauai qai dau veivakadodonutaki.” "E biuta ena ilatilati. E sega ni vakayavalati ena vuqa tale na ka. Ni sa qai toso vinaka na vakadidike, era veitaratara kei koya na vakailesilesi ni Univesiti ni Yasana o Ni'u Ioka (SUNY) ka kerea e dua na pateni me baleta na nona vunikau me rawa ni yaga kina na univesiti, ia a sega ni vakadonuya o Powell. E kaya o koya ni veivunikau veisautaki era sa vaka na tamata makawa oqo.
Ia e vakasalataki ira: Ni oti na nodra walia e levu na veivakataotaki vakatekinoloji, era na rairai sotava ena gauna oqo na bolebole levu duadua na vunikau e veisautaki vakayago: na matanitu o Merika. Ena vica na macawa sa oti, a vakauta kina o Powell e dua na faile voleka ni 3,000 na draunipepa ki na Tabana ni Teitei ni Merika ena Veiqaravi ni Veivakadikevi ni Bula ni Manumanu kei na Kau, ka sa nona itavi me vakadonuya na kau e veisautaki vakayago. Oqo e tekivu kina na iwalewale ni veivakadonui ni galala ni digidigi: raica tale na kerekere, kerea na nodra vakasama na lewenivanua, bulia e dua na itukutuku ni veivakacacani ni veika bula wavoliti keda, kerea tale na nodra vakasama na lewenivanua ka vakatulewa. Ena taura beka e vica vata na yabaki na cakacaka oqo. Ke sega ni dua na vakatulewa, ena rawa ni cegu na cakacaka. (E se bera ni dolavi na imatai ni gauna ni vakasama raraba.)
Na dauvakadidike e tuvatuva me vakauta eso tale na kerekere ki na Matabose ni Kakana kei na Waigaga me rawa ni dikeva na taqomaki ni kakana ni nuts veisautaki vakayago, kei na Matabose ni Veitaqomaki ni Vanua ena dikeva na kena revurevu ni vanua ni vunikau oqo ena ruku ni lawa ni Federal Pesticide, ka gadrevi me baleta na veivunikau kece e veisautaki vakayago ni. vakayago. “E vereverea cake oqo mai na saenitisi!” e kaya e dua vei ira na vakarorogo.
"Io." E duavata kina o Powell. "E taleitaki na saenitisi. E veivakayalolailaitaki." (E qai tukuna vei au e muri: “Na nodratou raica e tolu na tabana duidui e dua na ka vakasivia. E vakamatea dina na veivakavoui ena kena taqomaki na veika bula wavoliti keda.”)
Me vakadinadinataki ni sa taqomaki vinaka na nodratou vunikau, eratou vakayacora na timi nei Powell eso na veivakatovolei. Era dau vakani ira na oxalate oxidase ina pollen ni pi. Era vakarautaka na tubu ni fungi yaga ena qele. Era biuta na draunikau ena wai ka vakadikeva na nodra veivakauqeti ena t. E sega ni dua na kena revurevu ca e laurai ena dua vei ira na vakadidike-ena dina, dina sara, na cakacaka ni kakana e veisautaki vakayago e vinaka cake mai na draunikau eso na vunikau sega ni veisautaki. Era vakauta na saenitisi na nati oqo ina valenivolavola ni vakadidike ni matanitu o Oak Ridge kei na so tale na valenivolavola e Tennessee me dikevi, ra qai sega ni kunea e dua na duidui kei na nati e buli mai na kau e sega ni veisautaki.
Na veika e rawati vaka oqo ena rawa ni vakacegui ira na daunivakatulewa. Era na voleka sara ni sega ni vakacegui ira na dauvakacaca era saqata na GMOs. John Dougherty, e dua na saenitisi vakacegu mai na Monsanto, a vakarautaka na veiqaravi ni veivakasalataki vei Powell me sega ni saumi. E vakatoka na veivakacacani oqo me “veisaqasaqa.” Ena vicasagavulu na yabaki, era sa veivakasalataki tiko na veisoqosoqo ni veika bula wavoliti keda ni toso ni genes ena maliwa ni veimataqali manumanu era veiwekani vakayawa ena tiko na kena itinitini sega ni namaki, me vaka na kena buli e dua na “co ca levu” e sivia na veivunikau vakaitamera, se na kena vakacurumi na genes ni vanua tani e rawa ni vakavuna na host Na kena rawa ni yaco na veisau veivakaleqai ena DNA ni veimataqali manumanu. Era lomaleqataka tale ga nira vakayagataka na kabani na idinia ni gene mera rawata kina na pateni ra qai lewa na veika bula.
Ena gauna oqo, e kaya o Powell ni sega ni ciqoma vakadodonu e dua na ilavo mai na ivurevure ni bisinisi, ka vakadeitaka ni soli ni ilavo ki na vale ni vakadidike e “sega ni vesuki.” Ia, o Brenda Jo McManama, na dau tuvanaka e dua na isoqosoqo ka vakatokai na “Rede ni Vanua Vakaitaukei”, a dusia e dua na veidinadinati ena 2010 ka solia kina o Monsanto na Yavu ni Chestnut kei na kena itokani ni galala ni digidigi Ni'u Ioka Na wase e vakadonuya e rua na pateni ni veisau ni gene. (E kaya o Powell ni cau ni bisinisi, oka kina o Monsanto, e lailai mai na 4% ni kena ilavo taucoko ni cakacaka.) E nanuma o McManama ni o Monsanto (e rawati mai vei Bayer ena 2018) e vakasaqara tiko vakavuni me rawata e dua na pateni ena nona tokona na ka e vaka me dua na kena vakavoutaki na vunikau ena veisiga ni mataka. Projekiti sega ni nanumi koya ga. “E ca kece o Monsan,” e kaya vakadodonu.
E kaya o Powell ni sa oti na gauna ni pateni ena veidinadinati ni 2010, ka ena nona vakaraitaka na itukutuku matailalai ni nona vunikau ena ivola vakasaenisi, e sa vakadeitaka kina ni sega ni rawa ni patenitaki na vunikau oqo. Ia e kila ni oqo ena sega ni vakaotia na lomaocaoca kece. E kaya, “Au kila ni dua ena kaya ni o sa dua ga na bai ni Monsanto.” “Na cava o rawa ni cakava? E sega ni dua na ka o rawa ni cakava.”
Rauta ni lima na yabaki sa oti, era vakadeitaka na iliuliu ni American Chestnut Foundation nira na sega ni rawata na nodra inaki ena kena vakayagataki wale ga na manumanu lalai, era mani ciqoma kina na porokaramu ni genetic engineering nei Powell. Na vakatulewa oqo e vakavuna eso na duidui. Ena Maji 2019, a vakacegu kina na peresitedi ni Wasewase ni Yatu Yavusa o Lois Breault-Melican, ka cavuta na Cakacaka ni Veivakadodonutaki Raraba (Cakacaka ni Veivakadodonutaki Raraba), e dua na isoqosoqo ni idinia ni veivakacacani ka yavutaki mai Buffalo. Cakacaka ni Ekoloji ni Lewadodonu) veileti; a biuta talega na matabose o watina o Denis Melikani. E tukuna vei au o Dennis ni rau lomaleqataka vakabibi na veiwatini ni rawa ni vakadinadinataka na chestnuts nei Powell ni dua na “ose ni Trojan”, ka vakagalalataka na sala vei ira na vunikau vakabisinisi tale eso me ra vakalevutaki ena kena vakayagataki na idinia ni gene.
Susan Offutt, e dua na dauvakadidike ni teitei, e veiqaravi me jeameni ni Matanitu ni Vuli ni Saenisi, Idinia kei na Komiti ni Veiqaravi Vakavuniwai, ka vakayacora na vakadidike ena veikau biotechnology ena 2018. E vakaraitaka ni iwalewale ni lawatu ni matanitu e vakanamata ki na ulutaga lailai ni leqa ni bula, ka sa voleka ni vakasamataki o ira era sa vakasamataka vakalevu cake mai na dauvakacaca ni GMO. “Na cava na kena yaga vakaidina na veikau?” a taroga, me vaka e dua na ivakaraitaki ni dua na leqa, na iwalewale e sega ni wali. "E tiko beka na kena yaga na veikau? E tiko beka na noda itavi vakalou me da vakasamataka oqo ni da vakatulewataka na veivuke?"
E levu vei ira na saenitisi au sa veitalanoa kei ira e lailai na vuna mera lomaleqataka kina na veivunikau nei Powell, baleta ni sa vakacacani sara vakalevu na veikau: na kena musuki na kau, na kelikeli, na veivakatorocaketaki, kei na sega ni mudu na levu ni manumanu lalai kei na mate era vakarusa na veivunikau. Ena kedra maliwa, na wilt ni chestnut e vakadinadinataki me E dua na soqo ni dolavi. “Keimami dau vakacuruma tiko na veika bula taucoko vou,” e kaya o Gary Lovett, e dua na dauvakadidike ni veika bula ena veikau ena Cary Ecosystem Institute e Millbrook, Niu Yoka. “E lailai sara na kena revurevu ni veisautaki na kena gene.”
E lako vakayawa sara o Donald Waller, e dua na dauvakadidike ni veika bula ena veikau ka se qai vakacegu walega oqo mai na Univesiti mai Wisconsin-Madison. E tukuna vei au: "Ena dua na yasana, au dau vakamacalataka vakalailai na veivakatautauvatataki ena maliwa ni ririko kei na kena isau. Ena yasana kadua, au dau vakamamacataka ga na uluqu me baleta na ririko." Na vunikau oqo e veisautaki na kena gene ena rawa ni vakaleqa na veikau. Kena veibasai, “na draunipepa e ra ni isau e sa sinai tu ga ena ink.” E kaya ni dua na chestnut e vorata na kena malai ena qai qaqa ena veikau sa vakacacani oqo. Era gadreva na tamata na inuinui. Era gadreva na tamata na ivakatakarakara. ”
E dau vakacegu tiko ga o Powell, ia era na rairai vakayavalati koya o ira na vakatitiqataka na veisautaki ni gene. E kaya: “Era sega ni vakaibalebale vei au.” “Era sega ni yavutaki ena saenitisi.” Nira bulia na idinia na motoka se talevoni veikauyaki vinaka cake, e sega ni dua e kudruvaka, e vinakata gona me kila se cava e leqa ena veivunikau e buli vinaka cake. “Oqo e dua na iyaya ni cakacaka e rawa ni veivuke,” e kaya o Powell. “Na cava o kaya kina ni sega ni rawa ni da vakayagataka na iyaya oqo?E rawa ni da vakayagataka e dua na sikivudraiva ni Phillips, ia e sega ni dua na sikivudraiva tudei, kei na kena veibasai?”
Ena itekitekivu ni Okotova 2018, au a tomani Powell ki na dua na siteseni ni teitei malumu ena ceva kei Sirakusa. E nuitaka ni na tubu na veisiga ni mataka ni mataqali chestnut ni Amerika. Sa voleka ni lala tu na vanua oqo, ka dua vei ira na vica na vanua e vakatarai me tubu kina na kau. Na veiwere balavu ni paina kei na larch, na vua ni dua na cakacaka ni vakadidike sa biu tu mai vakabalavu, e vakanamata ki na tokalau, yawa mai na cagi kaukauwa, ka solia na vanua e dua na vakila ni rerevaki vakalailai.
E sa cakacaka tiko na dauvakadidike o Andrew Newhouse ena valenivolavola nei Powell ena dua vei ira na vunikau vinaka duadua vei ira na saenitisi, oya e dua na chestnut ni veikau mai na ceva kei Virginia. Na vunikau e rauta ni 25 na fiti na kena balavu ka tubu ena dua na iteitei ni chestnut vakarautaki vakaveitalia ka wavoliti ena dua na bai cecere ni dia e 10 na fiti. E vesu na taga ni vuli ena mua ni so na taba ni vunikau. E vakamacalataka o Newhouse ni taga palasitika e loma e vesuki tu ena pollen ni Darling 58 era kerea na saenitisi ena June, ia na taga mesh kaukamea e tautuba e maroroi ira na sikeli mai na tubu ni burrs. Na ituvatuva taucoko e tiko ena ruku ni veiqaravi kaukauwa mai na Tabana ni Teitei ni Amerika; ni bera ni vakalawataki, e dodonu me vakatikitikitaki na pollen se na nuts mai na veivunikau e tiko kina na genes e vakacurumi ena bai se ena nona vale ni vakadidike na dauvakadidike.
E vakayagataka o Newhouse na isele ni veisele e rawa ni vakasukai ena tabana. Ni dreta ena dua na dali, e musu na matau qai lutu na taga. E totolo sara na nona toso o Newhouse ki na tabana ni taga e tarava ka tokaruataka na kena iwalewale. E kumuna o Powell na taga lutu qai biuta ena dua na taga benu palasitika levu, me vaka ga na kena qaravi na iyaya rerevaki.
Ni rau sa lesu tale ki na vale ni vakadidike, rau sa vakalala na taga o Newhouse kei Ana Pilkey ka rau sa qai kauta mai vakatotolo na nati karakarawa mai na veibuturaki drokadroka. Era qarauna me kua ni curuma na kuliniyago na votonikau, qori e dua na leqa vakacakacaka ena vakadidike ni chestnut. Ena veigauna sa oti, era taleitaka na nuts talei kece e veisautaki ena kena gene. Ena gauna oqo, sa qai levu sara na ka era taukena: sivia na 1,000. “Keimami sa cakava kece tiko na danisi lalai marautaki,” e kaya o Pirkey.
Ena yakavi ni siga oya, a kauta o Powell na katonigone ki na valenivolavola nei Neil Patterson ena lomanibai. E Siga ni Veika Vakaitaukei (Siga ni Columbus), ka se qai lesu mai o Patterson, na iVukevuke ni Dairekita ni Valenivolavola ni Veika Vakaitaukei kei na Veika Bula Raraba, mai na dua na veimama ni koronivuli, ka liutaka kina e dua na vakaraitaki ni kakana vakaitaukei. Erau qito tiko ena kompiuta ena valenivolavola na luvena e rua kei na luvena tagane. Era peel kece ka kania na nati. “Era se vakalailai ga na vulavula,” e kaya o Powell ena veivutuni.
Na isolisoli nei Powell e vuqa na kena inaki. E veisoliyaka tiko na sorenikau, e nuitaka me vakayagataka na rede nei Patterson me teivaki kina na chestnut ena vanua vou, me rawa nira ciqoma kina na pollen e veisautaki ena loma ni vica na yabaki. E vakaitavi tale ga ena veidinadinati vakamaqosa.
Ni sa vakacakacakataki o Patterson mai na ESF ena 2014, e kila kina ni sa vakatovotovotaka tiko o Powell na veivunikau e vakayagataki kina na gene, ka vica walega na maile mai na vanua ni vakaitikotiko ni matanitu o Onondaga. Na kena ikarua e tiko ena veikau ena vica na maile ena ceva kei Sirakusa. E kila o Patterson ni kevaka e rawati vinaka na cakacaka oqo, ena qai curu yani ina vanua na genes e rawa ni vorata na mate ra qai veicurumaki kei na vo ni veivunikau e kea, ena veisau kina na veikau e bibi sara me kilai kina o Onodaga. E rogoca talega na kauwai e vakavuna tiko na dauvakacaca, oka kina eso mai na veivanua vakaitaukei, me ra saqata na veika bula e veisautaki ena veivanua tale eso. Kena ivakaraitaki, ena 2015, era vakatabuya na yavusa Yurok na maroroi ni GMO ena Vualiku kei Kalifonia baleta nira lomaleqataka na kena rawa ni vakadukadukalitaki na kena iteitei kei na qolivi ni ika.
“Au kila ni a yaco vei keitou eke na ka oqo, e dodonu me keitou veitalanoa mada ga,” e kaya vei au o Patterson. Ena bose ni Tabana ni Veitaqomaki ni Vanua ena 2015 ka vakayacora na ESF, a solia kina o Powell e dua na vosa e vakatovotovotaki vinaka vei ira na lewe ni kawa itaukei e Niu Ioka. Ni oti na vosa, e nanuma lesu o Patterson nira kaya e vica na iliuliu: “E dodonu meda tea na kau!” E kurabuitaki Patterson na nodratou yalogu. E kaya: “Au sega ni namaka.”
Ia, e laurai ena veitalanoa e muri ni vica ga vei ira era nanuma dina na itavi e vakayacora na vunikau ni chestnut ena kena itovo vakavanua. Na vakadidike e muri nei Patterson e tukuna vua ni gauna vata ga e yaco tiko kina na tiko yavavala ni bula raraba kei na veivakarusai ni veika bula, e vakayacora tiko na matanitu o Amerika e dua na ituvatuva levu ni veivakasaurarataki kei na veivakasavasavataki, ka sa yaco mai na matedewa. Me vaka ga e vuqa tale na ka, sa yali na itovo vakavanua ni chestnut ena vanua oya. E raica tale ga o Patterson ni duidui sara na rai me baleta na veisautaki ni gene. Na kabani ni buli kau ni lacrosse mai Onoda o Alfie Jacques e dau taleitaka me bulia na kau mai na kau ni chestnut ka tokona na cakacaka oqo. Eso tale era nanuma ni sa rui levu na leqa ka ra saqata kina na veivunikau.
E kila vinaka o Patterson na itutu e rua oqo. A kaya vei au ena dua na gauna lekaleka sa oti: “E vaka e dua na talevoni veikauyaki na luvequ.” E vakaraitaka ni sa lesu tiko mai vale na luvena mai na vuli ena vuku ni mate na coronavirus. "Ena dua na siga au a lako kece yani; me ra veitaratara tikoga, era sa vuli tiko. Ena siga ka tarava, me vaka, me da biuta laivi na veika oqori." Ia na veiyabaki ni veivosaki kei Powell e vakamalumalumutaka na nona vakatitiqa. Ena dua na gauna lekaleka sa oti, a kila kina ni ivakatautauvata ni luve ni 58 na vunikau na Darling ena sega ni tiko vei ira na genes e vakacurumi, kena ibalebale ni na tubu tikoga ena veikau na chestnuts taumada ni veikau. E kaya o Patterson ni oqo e vakaotia e dua na leqa levu.
Ena neirau veisiko ena Okotova, a tukuna vei au ni vuna e sega ni rawa kina vua me tokona taucoko na cakacaka ni GM baleta ni sega ni kila se kauwaitaka o Powell na tamata era veimaliwai kei na vunikau se na vunikau. “Au sega ni kila se cava e tu vua,” e kaya o Patterson, ka tabaka na nona kato. E kaya ni kevaka ga e rawa ni vakalesui mai na veiwekani ni tamata kei na chestnut, sa na qai gadrevi me rawati tale na vunikau oqo.
Me rawa ni yaco oqo, e kaya ni sa tuvatuva me vakayagataka na nati e solia vua o Powell me cakava kina na pudding kei na waiwai. Ena kauta mai na kakana oqo ki na vanua o Onondaga ka sureti ira na tamata me ra kunea tale na kedra irairai makawa. E kaya: “Au nuitaka qori, e vaka ga nomu kidavaki iko vua e dua na nomu itokani makawa. E vinakati ga mo vodo ena basi mai na vanua o a cegu kina ena gauna sa oti.”
A ciqoma o Powell e dua na isolisoli e $3.2 na milioni mai na Yavu ni Loloma ni Vuravura ni Templeton ena Janueri, ka na rawa kina vei Powell me toso ki liu ni sa vakanamata tiko ki na veitabana ni veivakalawa ka vakarabailevutaka na nona vakasama ni vakadidike mai na genetics ki na dina dina ni veivakacokotaki taucoko ni vanua. Kevaka e solia vua na matanitu e dua na veivakalougatataki, era na tekivu vakatara o Powell kei ira na saenitisi mai na Yavu ni Vakavulewa ni Chestnut ni Amerika me vulavula. Na pollen kei na kena ikuri ni genes ena vukataki se brushed ki na koniteina ni wawa ni veivunikau tale eso, kei na icavacava ni chestnuts veisautaki vakayago ena yaco vakataki koya mai na vanua ni veivakatovolei e lewa. Ni nanumi ni rawa ni maroroi na gene ena vanua kei na vale ni vakadidike, oqo e sega ni vakadeitaki, ka na tete yani ena veikau-oqo e dua na tikina ni bula era gadreva na saenitisi ia era rerevaka na radicals.
Ni oti e dua na vunikau ni chestnut vakacegu, e rawa ni o volia e dua? Io, e kaya o Niuhausi, oqori na ituvatuva. Era sa tarogi na dauvakadidike ena veimacawa na gauna e rawa kina na kau.
Ena vuravura era bula tiko kina o Powell, Newhouse kei ira na nona i tokani, e rawarawa sara me da vakila ni sa waraka tu na vanua taucoko na nodra vunikau. Ia, na draiva vakalekaleka ki na vualiku mai na iteitei ni vakadidike ena lomadonu ni korolevu o Syracuse e vakananuma lesu na veisau titobu e yaco ena vanua kei na bula raraba me tekivu mai na gauna e yali kina na chestnuts ni Amerika. Na draiva ni Chestnut Heights e tiko ena dua na koro lailai ena vualiku kei Syracuse. E dua na gaunisala ni vakaitikotiko walega ka rabailevu na sala ni motoka, na veiwere savasava, kei na so na gauna na veivunikau lalai vakaiukuuku e vakasinaiti tu ena lomanibai e liu. . Na kabani ni kau e sega ni gadreva na veivakabulabulataki ni chestnuts. Sa yali vakadua na bula vakailavo ni teitei e rawa ni vakayagataki koya ga ka yavutaki ena chestnuts. Voleka ni sega ni dua e kauta mai na nati malumu ka kamikamica mai na burrs dredre vakasivia. E levu era na sega mada ga ni kila ni sega ni dua na ka e yali ena veikau.
Au a tu vakadua ka kana magiti ena bati ni drano o Onondaga ena ruku ni lomaloma ni vunikau levu vulavula ni levu. E vakacacana na vunikau na manumanu somidi drokadroka vulavula. Au raica rawa na qara era cakava na manumanu lalai ena kuli ni kau. Sa tekivu me yali na drauna ka rawa ni mate ka lutu ni oti e vica na yabaki. Meu lako ga mai eke mai na noqu itikotiko e Maryland, au a draiva sivita e udolu vakaudolu na vunikau ni dravusa mate, ka ra tubu cake tu ena yasa ni gaunisala na taba ni pitchfork sega ni vakaisulu.
Ena Apalasia, sa vakacacana na kabani na veivunikau mai na dua na vanua levu cake e Bitlahua me rawati kina na koala e ra. Na loma ni vanua ni koala e salavata kei na loma ni vanua makawa ni chestnut. Na Yavu ni Vakavulewa ni Merika e cakacaka vata kei na veisoqosoqo era tea na vunikau ena vanua ni keli koala sa biu tu, sa tubu tiko na vunikau ena gauna oqo ena udolu vakaudolu na eka ni qele e vakaleqai ena leqa tubukoso. Na veivunikau oqo era tiki ga ni veivunikau era rawa ni vorata na manumanu somidi, ia era na rawa ni tautauvata kei na dua na itabatamata vou ni veivunikau ena dua na siga ena rawa ni veisisivi kei ira na manumanu lelevu ni veikau makawa.
Ena vula o Me sa oti, e yacova na imatai ni gauna na levu ni kaboni daiokisaiti ena maliwalala me 414.8 na iwase ena dua na milioni. Me vaka ga na veivunikau tale eso, na bibi ni sega ni wai ni chestnuts ni Amerika e rauta ni veimama na kaboni. E vica ga na ka o rawa ni tea ena dua na tiki ni qele e rawa ni gunuva na kaboni mai na cagi totolo cake mai na dua na vunikau ni chestnut e tubu tiko. Ena vakasama oqo, e dua na itukutuku a tabaki ena Wall Street Journal ena yabaki sa oti e vakatututaka, “Meda dua tale na iteitei ni chestnut.”